ΝΕΕΣ ΕΠΟΧΕΣ
Η ακαδημαϊκός και καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Χάρβαρντ μιλάει για την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος κυρίως γύρω από την τέχνη του Βυζαντίου και για τις δυσκολίες που υπάρχουν για τις ελληνικές σπουδές στα αμερικανικά πανεπιστήμια
Αγγελική Λαΐου
ΧΑΡΑ ΚΙΟΣΣΕ ΤΟ ΒΗΜΑ / Κυριακή 14 Ιανουαρίου 2001
Εκθέσεις, βιβλία, κατάλογοι, ημερίδες, συνέδρια: γύρω από το Βυζάντιο τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια ασυνήθιστη κινητικότητα. Είναι σαν να ξυπνήσαμε ένα ωραίο πρωί και να ανακαλύψαμε ότι έχουμε στην ιστορία μας μια ολόκληρη αυτοκρατορία που δεν κάναμε ποτέ τον κόπο να σκύψουμε να δούμε τι ήταν στ' αλήθεια. Για πολλούς από εμάς το Βυζάντιο είναι συνυφασμένο με τον σκοταδισμό, για άλλους είναι ο ορκισμένος εχθρός του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, για κάποιους άλλους οι Βυζαντινοί είναι οι καταστροφείς των μνημείων της αρχαιότητας, ένας λαός που κυριαρχείται από δεισιδαιμονίες και προκαταλήψεις, για όλους τέλος πάντων μια αυτοκρατορία με περισσότερους αυτοκράτορες από όσους αντέχει κανείς να μάθει. Από την άλλη μεριά, όμως, είναι αλήθεια ότι τελευταία το Βυζάντιο, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, μας θυμίζει την ύπαρξή του. Υπάρχει στις ημέρες μας αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για το Βυζάντιο και, αν ναι, γιατί;
Η ακαδημαϊκός και καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Χάρβαρντ κυρία Αγγελική Λαΐου δέχεται αυτή την εκδοχή αλλά με ορισμένες προϋποθέσεις, με κάποιους περιορισμούς και κάποιες διευκρινίσεις. Εχει ζήσει και εργαστεί πολλά χρόνια στο εξωτερικό και κυρίως στην Αμερική, διδάσκει στο Χάρβαρντ Βυζαντινή Ιστορία και υπήρξε διευθύντρια του Dumbarton Oaks, το οποίο θεωρείται ένα από τα μεγάλα κέντρα βυζαντινών σπουδών στον κόσμο. Και έχει ένα αξιόλογο επιστημονικό έργο: Διπλωματική και πολιτική ιστορία του Βυζαντίου, Ιστορία της αγροτικής κοινωνίας στο Βυζάντιο, Οικονομική και κοινωνική ιστορία του Βυζαντίου, Οικογενειακοί θεσμοί και θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο και τώρα ετοιμάζει μια μεγάλη συνθετική έκδοση για την Οικονομική και κοινωνική ιστορία του Βυζαντίου. Και την ενδιαφέρει και η πολιτική. Ισως όμως με άλλους κανόνες. Με λίγα λόγια, είναι ο άνθρωπός μας. Υπάρχει λοιπόν αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για το Βυζάντιο στις ημέρες μας;
«Υπάρχει σίγουρα ένα αυξημένο ενδιαφέρον και από το πολύ κοινό και ως έναν βαθμό από κάποιους ιστορικούς της τέχνης, κυρίως για την τέχνη του Βυζαντίου» λέει. «Και όσον αφορά το ευρύ κοινό αυτό εκφράζεται από τη μεγάλη προσέλευση στις μεγάλες εκθέσεις που έγιναν τη δεκαετία του '90 στο Λούβρο και στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης και επίσης στο Μουσείο Μπενάκη (Εικόνες του Σινά και Μήτηρ Θεού). Οσον αφορά τους ιστορικούς της τέχνης διαπιστώνουμε τελευταία μια ενδιαφέρουσα διαφοροποίηση. Δηλαδή, ενώ στην Ευρώπη όπου θα περίμενε κανείς ένα σοβαρό ενδιαφέρον παρατηρείται μια ύφεση, στις Ηνωμένες Πολιτείες διαπιστώνουμε μια έξαρση του ενδιαφέροντος, ειδικά για την ιστορία της τέχνης και όχι τόσο για την αρχαιολογία. Και αυτό οφείλεται σε λόγους και θετικούς και αρνητικούς. Ας αρχίσουμε με τους αρνητικούς. Είναι αλήθεια ότι στην Αμερική υπάρχει μια στροφή προς τη μελέτη της τέχνης του Βυζαντίου και πολλοί δηλώνουν βυζαντινολόγοι. Ωστόσο για πολλούς η γλώσσα αποτελεί ένα μεγάλο εμπόδιο. Για να κάνεις ιστορία και πόσο μάλλον φιλολογία του Βυζαντίου πρέπει να ξέρεις καλά ελληνικά. Οι ελληνικές σπουδές όμως δεν πάνε και τόσο καλά στην Αμερική. Επομένως είναι αρνητικό όταν σε μια μονάδα που μειονεκτεί στη γλώσσα διοχετεύεται ένα μεγάλο μέρος του ενδιαφέροντος».
Από την αφαίρεση στον ανεικονισμό
Από την άλλη μεριά, χάρη στη δουλειά ορισμένων βυζαντινολόγων, η τέχνη του Βυζαντίου έχει γίνει παραδειγματική μιας τέχνης με εσωτερικότητα που σε μια εποχή έφθασε στην αφαίρεση και τελικά στον ανεικονισμό. Αυτή η διαδρομή ενδιαφέρει τους ιστορικούς της τέχνης και το ενδιαφέρον τους κατ' επέκταση αντανακλάται στο κοινό. Ο Matisse είχε γοητευθεί από τη βυζαντινή τέχνη και σίγουρα θα πρέπει να ξύπνησε το ενδιαφέρον του σκεπτόμενου και ευαίσθητου ανθρώπου της εποχής του. Τελικά μια τέχνη ξεχασμένη μπορεί να βρει διέξοδο μόνο μέσα από τα κανάλια που διαθέτουν οι ιστορικοί της τέχνης και γενικότερα οι καλλιτέχνες.
«Επομένως έχει σημασία ότι υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν θεωρία της βυζαντινής τέχνης γιατί συνεπάγεται την ένταξή της σε ένα ευρύτερο πλαίσιο που ενδιαφέρει τις βυζαντινές σπουδές και εμείς πρέπει να το επιδιώξουμε για λόγους επιστημολογικούς και πρακτικούς. Το Βυζάντιο είναι κάτι το ξεχωριστό αλλά δεν είναι κάτι το εξωτικό».
Αυτή η τελευταία είναι μια φράση που θα επαναλάβει και αργότερα καθώς η σκέψη της ξεδιπλώνεται χωρίς να διστάζει να χρησιμοποιεί απρόβλεπτα παραδείγματα και να πετάγεται με ευκολία από τον Matisse στον Gibbon και από την ΑΧΕΠΑ στα Βαλκάνια ή από την αγροτική οικονομία στη θρησκεία. Πιστεύει ότι τα Βαλκάνια έχουν πολλά να δώσουν στην ιστορία του Βυζαντίου και πως η αναθέρμανση της θρησκείας, ιδίως μετά τα τελευταία γεγονότα στην πρώην Σοβιετική Ενωση, παίζει έναν ρόλο στο ενδιαφέρον για το Βυζάντιο. Ιδίως στην Αμερική όπου υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός ορθοδόξων Ελλήνων, Ρώσων, Σέρβων κ.ά. και όπου οι διάφορες εθνικές κοινότητες είναι οργανωμένες κυρίως μέσω των εκκλησιών. Αντίθετα, στην Ευρώπη, όπου υπάρχει μια παράδοση για τη βυζαντινή τέχνη, το ενδιαφέρον έχει ατονήσει. Υπάρχουν μελετητές, και ορισμένοι πολύ καλοί, οι οποίοι δεν αρκούν όμως για να αναπτυχθούν οι επόμενοι.
Μεταξύ αναγνώρισης και παραγνώρισης
Και στην Ελλάδα η σχέση με το Βυζάντιο είναι αμφίσημη και είναι σαν να ταλαντευόμαστε ανάμεσα στην αναγνώριση και στην παραγνώρισή του. Μπορεί να υπάρχει ο συναισθηματικός δεσμός με την Πόλη, Βυζάντιο όμως δεν ήταν μόνο η Βασιλεύουσα. Ο διχασμός ανάμεσα στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και στο Βυζάντιο εξακολουθεί να υφίσταται, ενώ όλοι παραδεχόμαστε ότι δεν διδάσκεται στα σχολεία με τον καλύτερο τρόπο. «Δεν μαθαίνουμε και δεν θέλουμε να παραδεχθούμε ότι μεγάλο μέρος από το πνεύμα των αρχαίων διασώθηκε από τους πατέρες της Εκκλησίας και πολλά αρχαία κείμενα σώθηκαν χάρη στους Βυζαντινούς».
Τι ξέρουμε για την κοινωνία του Βυζαντίου έξω από την Κωνσταντινούπολη; Το Βυζάντιο υπήρξε σε μια περίοδο του Μεσαίωνα ένα μεγάλο κράτος που γενικώς λειτουργούσε πολύ καλά και μια κοινωνία με τις ιδιομορφίες της και τις αγριότητές της, που ήταν όμως πολύ λιγότερες από αντίστοιχες στη Δύση. Υπήρχε μια ισορροπία χωρίς πολλές εξάρσεις, παρά τα πολλά και έντονα ερεθίσματα από τον περίγυρό της.
Η οικονομία στο Βυζάντιο είναι ένας τομέας που έχει πολύ λίγο μελετηθεί, αν και είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα αυτού που σήμερα αποκαλούμε ελεύθερη οικονομία με κρατικό παρεμβατισμό. Οι Βυζαντινοί το πέτυχαν αυτό και για μεγάλο χρονικό διάστημα η οικονομία τους αναπτύχθηκε αργά και ισορροπημένα, χωρίς να υποστούν τις άγριες μεταπτώσεις που παρουσιάστηκαν στη Δύση με τις επώδυνες κοινωνικές ανακατατάξεις του 11ου αιώνα, όταν ολόκληρες ομάδες δεν κατόρθωσαν να επιβιώσουν. Στην οικονομική ιστορία το Βυζάντιο είναι ένα επιτυχημένο παράδειγμα ανάπτυξης το οποίο όμως δεν βρίσκεις στη μεσαιωνική ιστορία της Ευρώπης που βλέπεις να τελειώνει κάπου στην Ιταλία. Βέβαια μια γρήγορη απάντηση είναι η ίδρυση εδρών ελληνικών σπουδών στα ξένα πανεπιστήμια.
Υπάρχει όμως ένα δίλημμα: Εξυπηρετεί να είναι αυτόνομες έδρες ελληνικών ή είναι πιο χρήσιμο να ενταχθούν τα ελληνικά σε προγράμματα ευρωπαϊκών σπουδών που προσελκύουν περισσότερο κόσμο και διδάσκεται η συγκριτική, ας πούμε, ιστορία ή λογοτεχνία; Στην πρώτη περίπτωση κινδυνεύεις να έχεις μόνο Ελληνες, στη δεύτερη το φάσμα μεγαλώνει και δημιουργείται ένας πυρήνας αλλά υπάρχει κίνδυνος η ελληνική ιστορία να μετατραπεί σε δευτερεύον μάθημα. Είναι θέμα ακαδημαϊκού ζυγιάσματος και πολιτικής εκτίμησης.
http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=129766&ct=114
Τετάρτη 31 Δεκεμβρίου 2008
ΙN MEMORIAM
Το σπάνιο χειρόγραφο του Σκυλίτση μάς παρέχει ανεκτίμητες πληροφορίες για τον κόσμο των Βυζαντινών. Ο συγγραφέας του, νομικός και δικαστής, εισάγει ένα δωρικό ύφος στην αφήγηση, σε αντιδιαστολή με το πλατειάζον του Ψελλού.
Ψηφίδες μιας εποχής
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΛΑΪΟΥ ΤΟ ΒΗΜΑ /Κυριακή 17 Δεκεμβρίου 2000
Στο δεύτερο μισό του 11ου αιώνα και στο πρώτο μισό του 12ου έζησε και εργάστηκε στην Κωνσταντινούπολη μια σειρά σημαντικών ιστορικών που είχαν το κοινό χαρακτηριστικό ότι ήταν επίσης νομικοί ή δικαστές: ο Μιχαήλ Ψελλός, ο Μιχαήλ Ατταλειάτης, ο Ιωάννης Ζωναράς και ο Ιωάννης Σκυλίτσης. Ανάμεσά τους ο τελευταίος με το έργο του Σύνοψις Ιστοριών κατέχει μια ξεχωριστή θέση.
Λίγα πράγματα γνωρίζουμε για τη ζωή του. Συνδυάζοντας ορισμένα χρονολογημένα νομικά κείμενά του με εσωτερικές ενδείξεις από την Σύνοψιν Ιστοριών και υιοθετώντας την εμπεριστατωμένη υπόθεση του Ε. Τσολάκη και άλλων ερευνητών ότι η «Συνέχεια» της Συνόψεως Ιστοριών έχει γραφτεί από τον ίδιο τον Σκυλίτση, συνάγουμε ότι γεννήθηκε λίγο μετά το 1040, ότι έγραψε την Σύνοψιν γύρω στο 1070 και τη «Συνέχειά» της μετά το 1101. Ο συγγραφέας ταυτίζεται με τον Ιωάννη Θρακήσιο, που μαρτυρείται το 1092 ως «κουροπαλάτης» και «δρουγγάριος της βίγλας».
Ο πρόλογος του Σκυλίτση στην Σύνοψιν Ιστοριών είναι κείμενο ιδιάζουσας σημασίας, μια που εκεί αναφέρει τις πηγές του, μερικές από τις οποίες δεν έχουν περιέλθει ως εμάς, ενώ καταφέρεται εναντίον άλλων ιστορικών, συγχρόνων του ή παλαιοτέρων. Μεταξύ άλλων κατηγορεί τον Μιχαήλ Ψελλό ότι έγραφε ανακρίβειες, ότι του έλειπε η κρίση, ότι παρέλειπε σημαντικά γεγονότα, περιοριζόμενος στην απαρίθμηση των βασιλέων και στην καταγραφή της διαδοχής τους. Οι άλλοι χρονογράφοι και ιστορικοί, τους οποίους κατονομάζει, όλοι, κατά τη γνώμη του, έγραφαν υποκειμενικά, με σκοπό να εξυμνήσουν ή να ψέξουν τους φίλους τους και τους εχθρούς τους αντιστοίχως. Ο ίδιος αναθέτει στον εαυτό του ένα έργο δύσκολο. Πρώτον, προτίθεται να εκθέσει τα γεγονότα με συντομία, και κρατώντας τον εαυτό του απ' έξω, δηλαδή κάνοντας ελάχιστα σχόλια. Δεύτερον, και δυσκολότερο, φιλοδοξεί, χρησιμοποιώντας τις πηγές που ο ίδιος θεωρεί ατελείς και μεροληπτικές, να επιχειρήσει μια αμερόληπτη έκθεση των γεγονότων, απαλείφοντας τους επαίνους ή τους ψόγους που οφείλονταν σε προσωπικές φιλίες ή εχθρότητες του εκάστοτε συγγραφέα, συνθέτοντας τις αντιθέσεις, παραλείποντας όσα μοιάζουν με μυθεύματα και συγκρατώντας όσα φαίνονται πιθανά. Χρησιμοποιώντας επιπλέον τις προφορικές μαρτυρίες παλαιών ανδρών, ο συγγραφέας εκφράζει την πρόθεσή του να γράψει ένα κείμενο λιτό, ευκολοδιάβαστο, ένα πραγματικό ιστορικό βοήθημα.
Το ότι ο Σκυλίτσης υπόσχεται να περιγράψει τα γεγονότα με αντικειμενικότητα δεν αποτελεί πρωτοτυπία. Πρωτότυπος όμως για την εποχή του είναι ο τρόπος που αντιλαμβάνεται το έργο του ιστορικού. Τόσο η σύνθεση των αντιθέσεων όσο και η προσπάθεια να γίνει διαχωρισμός μεταξύ του ιστορικά πιθανού και του απίθανου είναι μέρος του ελέγχου των πηγών και της αντιμετώπισης του παρελθόντος που αναγνωρίζουμε και σήμερα ως το καθήκον και τη συμβολή του μελετητή της Ιστορίας. Πώς ακριβώς θα έφερνε εις πέρας αυτή την εργασία, σε μια εποχή όπου η κριτική έρευνα των πηγών, όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα, δεν υπήρχε, ο Σκυλίτσης δεν μας το λέει. Μπορούμε όμως να το φανταστούμε. Ο ιστορικός μας ήταν νομικός και δικαστής. Τα λίγα νομικά κείμενά του που έχουν περισωθεί δείχνουν έναν άνθρωπο με ανεξάρτητη σκέψη, πρακτικό μυαλό και παρρησία. Μπορεί κανείς να υποθέσει ότι αντιμετώπιζε τις πηγές του με την κριτική διάθεση ενός δικαστή, που εξετάζει τους μάρτυρες με σκοπό να ανακαλύψει την αλήθεια μέσα από αντικρουόμενες μαρτυρίες.
Δυστυχώς πολύ λίγοι ερευνητές έχουν επιχειρήσει να φωτίσουν το έργο του Σκυλίτση ως ιστορικού. Η εντύπωσή μου, βασισμένη στην προσεκτική μελέτη μιας μόνο πτυχής της Συνόψεως Ιστοριών, είναι ότι πρόκειται για συγγραφέα με άποψη και συνέπεια. Επειδή το ύφος του είναι ελλειπτικό και επειδή συνήθως αποφεύγει να εκφέρει κρίσεις σε έντονους τόνους, το κείμενό του είναι κάπως παραπλανητικό. Μοιάζει με απλή παράθεση γεγονότων, κάτω από την οποία όμως βρίσκεται ένα γερό βάθρο κρίσεων και απόψεων, το οποίο μόνο συστηματική εργασία μπορεί να αποκαλύψει.
Δύο πράγματα είναι σίγουρα: ο Ψελλός και ο Σκυλίτσης διαφέρουν όσο η μέρα με τη νύχτα στο ύφος και στον τρόπο γραφής. Ο Σκυλίτσης είχε δίκιο όταν έκανε την αντιδιαστολή ανάμεσα στο πλατειάζον ύφος του Ψελλού και στο δικό του δωρικό στυλ. Εξάλλου, όσον αφορά τη χρησιμότητα του έργου τους, μπορούμε να πούμε ότι οι δύο ιστορικοί μάς προσφέρουν διαφορετικές όψεις της εποχής τους. Αν δεν είχαμε τη Χρονογραφία του Ψελλού, θα ήταν φτωχότερη η γνώση μας για τον 11ο αιώνα, γιατί θα μας έλειπαν μερικά αριστουργηματικά ψυχολογικά πορτρέτα, η ατμόσφαιρα του Παλατιού και της Πόλης, το κακεντρεχές ή χαριτωμένο κουτσομπολιό, η ανθρώπινη διάσταση. Αν όμως δεν είχε διασωθεί η Σύνοψις Ιστοριών του Σκυλίτση, θα μας διέφευγαν πολλά γεγονότα και πολλές πληροφορίες τις οποίες δεν μπορούμε να βρούμε πουθενά αλλού. Δεν θα μπορούσαμε δηλαδή εύκολα να γράψουμε την ιστορία του 11ου αιώνα. Από αυτή την άποψη ο Σκυλίτσης πέτυχε τον στόχο που είχε θέσει στον εαυτό του. Το χειρόγραφο της Μαδρίτης, μοναδικό στο είδος του, παρέχει τεράστιο πλούτο πληροφοριών και μέσω της εικονογράφησης. Γι' αυτό η πανομοιότυπη έκδοση από τη «Μίλητο» είναι σημαντικό γεγονός που θα χαιρετίσουν όλοι όσοι ασχολούνται με αυτή την ιστορική περίοδο, επαγγελματικά ή όχι, και όλοι όσοι ενδιαφέρονται για το Βυζάντιο.
Η κυρία Αγγελική Λαΐου είναι μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Harvard.
http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=129063&ct=47
Ψηφίδες μιας εποχής
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΛΑΪΟΥ ΤΟ ΒΗΜΑ /Κυριακή 17 Δεκεμβρίου 2000
Στο δεύτερο μισό του 11ου αιώνα και στο πρώτο μισό του 12ου έζησε και εργάστηκε στην Κωνσταντινούπολη μια σειρά σημαντικών ιστορικών που είχαν το κοινό χαρακτηριστικό ότι ήταν επίσης νομικοί ή δικαστές: ο Μιχαήλ Ψελλός, ο Μιχαήλ Ατταλειάτης, ο Ιωάννης Ζωναράς και ο Ιωάννης Σκυλίτσης. Ανάμεσά τους ο τελευταίος με το έργο του Σύνοψις Ιστοριών κατέχει μια ξεχωριστή θέση.
Λίγα πράγματα γνωρίζουμε για τη ζωή του. Συνδυάζοντας ορισμένα χρονολογημένα νομικά κείμενά του με εσωτερικές ενδείξεις από την Σύνοψιν Ιστοριών και υιοθετώντας την εμπεριστατωμένη υπόθεση του Ε. Τσολάκη και άλλων ερευνητών ότι η «Συνέχεια» της Συνόψεως Ιστοριών έχει γραφτεί από τον ίδιο τον Σκυλίτση, συνάγουμε ότι γεννήθηκε λίγο μετά το 1040, ότι έγραψε την Σύνοψιν γύρω στο 1070 και τη «Συνέχειά» της μετά το 1101. Ο συγγραφέας ταυτίζεται με τον Ιωάννη Θρακήσιο, που μαρτυρείται το 1092 ως «κουροπαλάτης» και «δρουγγάριος της βίγλας».
Ο πρόλογος του Σκυλίτση στην Σύνοψιν Ιστοριών είναι κείμενο ιδιάζουσας σημασίας, μια που εκεί αναφέρει τις πηγές του, μερικές από τις οποίες δεν έχουν περιέλθει ως εμάς, ενώ καταφέρεται εναντίον άλλων ιστορικών, συγχρόνων του ή παλαιοτέρων. Μεταξύ άλλων κατηγορεί τον Μιχαήλ Ψελλό ότι έγραφε ανακρίβειες, ότι του έλειπε η κρίση, ότι παρέλειπε σημαντικά γεγονότα, περιοριζόμενος στην απαρίθμηση των βασιλέων και στην καταγραφή της διαδοχής τους. Οι άλλοι χρονογράφοι και ιστορικοί, τους οποίους κατονομάζει, όλοι, κατά τη γνώμη του, έγραφαν υποκειμενικά, με σκοπό να εξυμνήσουν ή να ψέξουν τους φίλους τους και τους εχθρούς τους αντιστοίχως. Ο ίδιος αναθέτει στον εαυτό του ένα έργο δύσκολο. Πρώτον, προτίθεται να εκθέσει τα γεγονότα με συντομία, και κρατώντας τον εαυτό του απ' έξω, δηλαδή κάνοντας ελάχιστα σχόλια. Δεύτερον, και δυσκολότερο, φιλοδοξεί, χρησιμοποιώντας τις πηγές που ο ίδιος θεωρεί ατελείς και μεροληπτικές, να επιχειρήσει μια αμερόληπτη έκθεση των γεγονότων, απαλείφοντας τους επαίνους ή τους ψόγους που οφείλονταν σε προσωπικές φιλίες ή εχθρότητες του εκάστοτε συγγραφέα, συνθέτοντας τις αντιθέσεις, παραλείποντας όσα μοιάζουν με μυθεύματα και συγκρατώντας όσα φαίνονται πιθανά. Χρησιμοποιώντας επιπλέον τις προφορικές μαρτυρίες παλαιών ανδρών, ο συγγραφέας εκφράζει την πρόθεσή του να γράψει ένα κείμενο λιτό, ευκολοδιάβαστο, ένα πραγματικό ιστορικό βοήθημα.
Το ότι ο Σκυλίτσης υπόσχεται να περιγράψει τα γεγονότα με αντικειμενικότητα δεν αποτελεί πρωτοτυπία. Πρωτότυπος όμως για την εποχή του είναι ο τρόπος που αντιλαμβάνεται το έργο του ιστορικού. Τόσο η σύνθεση των αντιθέσεων όσο και η προσπάθεια να γίνει διαχωρισμός μεταξύ του ιστορικά πιθανού και του απίθανου είναι μέρος του ελέγχου των πηγών και της αντιμετώπισης του παρελθόντος που αναγνωρίζουμε και σήμερα ως το καθήκον και τη συμβολή του μελετητή της Ιστορίας. Πώς ακριβώς θα έφερνε εις πέρας αυτή την εργασία, σε μια εποχή όπου η κριτική έρευνα των πηγών, όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα, δεν υπήρχε, ο Σκυλίτσης δεν μας το λέει. Μπορούμε όμως να το φανταστούμε. Ο ιστορικός μας ήταν νομικός και δικαστής. Τα λίγα νομικά κείμενά του που έχουν περισωθεί δείχνουν έναν άνθρωπο με ανεξάρτητη σκέψη, πρακτικό μυαλό και παρρησία. Μπορεί κανείς να υποθέσει ότι αντιμετώπιζε τις πηγές του με την κριτική διάθεση ενός δικαστή, που εξετάζει τους μάρτυρες με σκοπό να ανακαλύψει την αλήθεια μέσα από αντικρουόμενες μαρτυρίες.
Δυστυχώς πολύ λίγοι ερευνητές έχουν επιχειρήσει να φωτίσουν το έργο του Σκυλίτση ως ιστορικού. Η εντύπωσή μου, βασισμένη στην προσεκτική μελέτη μιας μόνο πτυχής της Συνόψεως Ιστοριών, είναι ότι πρόκειται για συγγραφέα με άποψη και συνέπεια. Επειδή το ύφος του είναι ελλειπτικό και επειδή συνήθως αποφεύγει να εκφέρει κρίσεις σε έντονους τόνους, το κείμενό του είναι κάπως παραπλανητικό. Μοιάζει με απλή παράθεση γεγονότων, κάτω από την οποία όμως βρίσκεται ένα γερό βάθρο κρίσεων και απόψεων, το οποίο μόνο συστηματική εργασία μπορεί να αποκαλύψει.
Δύο πράγματα είναι σίγουρα: ο Ψελλός και ο Σκυλίτσης διαφέρουν όσο η μέρα με τη νύχτα στο ύφος και στον τρόπο γραφής. Ο Σκυλίτσης είχε δίκιο όταν έκανε την αντιδιαστολή ανάμεσα στο πλατειάζον ύφος του Ψελλού και στο δικό του δωρικό στυλ. Εξάλλου, όσον αφορά τη χρησιμότητα του έργου τους, μπορούμε να πούμε ότι οι δύο ιστορικοί μάς προσφέρουν διαφορετικές όψεις της εποχής τους. Αν δεν είχαμε τη Χρονογραφία του Ψελλού, θα ήταν φτωχότερη η γνώση μας για τον 11ο αιώνα, γιατί θα μας έλειπαν μερικά αριστουργηματικά ψυχολογικά πορτρέτα, η ατμόσφαιρα του Παλατιού και της Πόλης, το κακεντρεχές ή χαριτωμένο κουτσομπολιό, η ανθρώπινη διάσταση. Αν όμως δεν είχε διασωθεί η Σύνοψις Ιστοριών του Σκυλίτση, θα μας διέφευγαν πολλά γεγονότα και πολλές πληροφορίες τις οποίες δεν μπορούμε να βρούμε πουθενά αλλού. Δεν θα μπορούσαμε δηλαδή εύκολα να γράψουμε την ιστορία του 11ου αιώνα. Από αυτή την άποψη ο Σκυλίτσης πέτυχε τον στόχο που είχε θέσει στον εαυτό του. Το χειρόγραφο της Μαδρίτης, μοναδικό στο είδος του, παρέχει τεράστιο πλούτο πληροφοριών και μέσω της εικονογράφησης. Γι' αυτό η πανομοιότυπη έκδοση από τη «Μίλητο» είναι σημαντικό γεγονός που θα χαιρετίσουν όλοι όσοι ασχολούνται με αυτή την ιστορική περίοδο, επαγγελματικά ή όχι, και όλοι όσοι ενδιαφέρονται για το Βυζάντιο.
Η κυρία Αγγελική Λαΐου είναι μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Harvard.
http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=129063&ct=47
Ο θάνατος της ακαδημαϊκού
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ 21/12/2007
Στα ψιλά πέρασε ο θάνατος της βυζαντινολόγου Αγγελικής Λαΐου. Είναι και αυτό ένας δείκτης- από μια άλλη οπτική γωνία- του τεράστιου πολιτιστικού ελλείμματος της κοινωνίας μας. Δείχνει την περιφρόνηση προς την επιστήμη. Μια περιφρόνηση που εκφράζεται με ποικίλους τρόπους, ιδιαίτερα στις μέρες μας μέσα από την απαξίωση του Πανεπιστημίου. Δείχνει επίσης αμηχανία απέναντι στον επιστήμονα, ιδιαίτερα αν αυτός δεν είναι «νομιμοποιημένος» από τα ΜΜΕ, εννοώ δεν είναι μια κοινόχρηστη «ομιλούσα κεφαλή». Σήμερα η κοινωνία μας βαριέται να ψάξει για τις αξίες και για το αυθεντικό. Βολεύεται με τα κίβδηλα- ακόμη και όταν τα περιγελάει. Αλλά μια κοινωνία που δεν μπορεί να αναγνωρίσει το αυθεντικό, δεν μπορεί να διακρίνει ανάμεσα στον δημιουργό και στον παραχαράκτη, και το χειρότερο δεν αισθάνεται την ανάγκη να βρει και να αναγνωρίσει τις πραγματικές αξίες είναι καταδικασμένη να ανακυκλώνει το ασήμαντο και τις ασημαντότητες. Και η ανακύκλωση καλύπτει όλα τα πεδία της δημόσιας ζωής, από τα ΜΜΕ έως την πολιτική. Αισθάνομαι πως είμαι αφελής γράφοντας αυτά. Δεν με νοιάζει. Μου αρκεί που επισημαίνω το αυτονόητο. Δεν είχα γνωρίσει την Αγγελική Λαΐου. Την έβλεπα στη Σίφνο, σε καλοκαιρινές διακοπές, ενώ την είχα δει, για τελευταία φορά, στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, τον Ιούνιο του 2007 καθώς παρουσίαζε τον μεγάλο ιστορικό της ύστερης αρχαιότητας Πίτερ Μπράουν. Η υπόσχεση μιας συνέντευξης έμεινε οριστικά μετέωρη. Η Αγγελική Λαΐου είναι από τους πρωτοπόρους που άνοιξαν τον δρόμο σε αυτό που ονομάζουμε σήμερα «επανανακάλυψη» του Βυζαντίου, δουλεύοντας σε ιδρύματα τεράστιου κύρους όπως το Χάρβαρντ και το κέντρο βυζαντινών ερευνών του Χάρβαρντ στο Ντάμπαρτον Οουκς. Η επιτυχία της έκθεσης «Βυζάντιο» που γίνεται τώρα στη Βασιλική Ακαδημία Τεχνών του Λονδίνου και η μεγάλη απήχησή της στα βρετανικά και διεθνή Μέσα δείχνει το πώς πλέον οι Ευρωπαίοι αναγνωρίζουν το Βυζάντιο ως θεμέλιο ολόκληρης της ευρωπαϊκής μεσαιωνικής περιόδου. Είναι μια αναγνώριση όχι μόνο επιστημονική αλλά και ιδεολογική και πολιτική. Η Αγγελική Λαΐου ανήκει λοιπόν σε αυτούς που άνοιξαν τον δρόμο. Οι περισσότεροι έλληνες αναγνώστες γνωρίσαμε τη Λαΐου μέσα από το βιβλίο της Η αγροτική κοινωνία στην ύστερη βυζαντινή εποχή που εκδόθηκε στα ελληνικά το 1987, από το Μορφωτικό Ιδρυμα της Εθνικής Τραπέζης, δέκα χρόνια μετά την αγγλική έκδοση από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις του Πρίνστον. Με κέντρο ένα χωριό της Μακεδονίας, το Γομάτου, στην Ανατολική Χαλκιδική- μια περιοχή επίκαιρη λόγω του σκανδάλου του Βατοπαιδίου- η Αγγελική Λαΐου διερευνά τα κοινωνικά και δημογραφικά φαινόμενα μιας βυζαντινής κοινωνίας στις αρχές του 14ου αιώνα. Είναι συναρπαστικό το βιβλίο αυτό και το συστήνω σε όσους θέλουν να δουν το Βυζάντιο από μια άλλη πλευρά, έξω από τα στερεότυπα. Η αφηγηματική ικανότητα της Λαΐου ανασυσταίνει έναν ολόκληρο αγροτικό κόσμο που ζει στις παρυφές των ιδιοκτησιών των μοναστηριών του Αγίου Ορους. Υπάρχουν σελίδες σε αυτό το βιβλίο που μπορούν να διαβαστούν σαν διηγήματα. Για παράδειγμα, οι σελίδες που αφορούν τα ονόματα, τόσο τα βαφτιστικά όσο και τα επώνυμα. Είναι εντυπωσιακό ότι σε μια κοινωνία τόσο απροκάλυπτα χριστιανική αφθονούν τα μη χριστιανικά ονόματα. Η Λαΐου κατορθώνει να προσωποποιεί την ιστορία. Και είναι τουλάχιστον συναρπαστικές οι σελίδες που περιγράφουν τη ζωή μιας Μαρίας, από τη στιγμή της γέννησης έως τη στιγμή του θανάτου. Είχε γεννηθεί το 1300 στο Γομάτου.
nbak@dolnet.gr
http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=247678&ct=61
Στα ψιλά πέρασε ο θάνατος της βυζαντινολόγου Αγγελικής Λαΐου. Είναι και αυτό ένας δείκτης- από μια άλλη οπτική γωνία- του τεράστιου πολιτιστικού ελλείμματος της κοινωνίας μας. Δείχνει την περιφρόνηση προς την επιστήμη. Μια περιφρόνηση που εκφράζεται με ποικίλους τρόπους, ιδιαίτερα στις μέρες μας μέσα από την απαξίωση του Πανεπιστημίου. Δείχνει επίσης αμηχανία απέναντι στον επιστήμονα, ιδιαίτερα αν αυτός δεν είναι «νομιμοποιημένος» από τα ΜΜΕ, εννοώ δεν είναι μια κοινόχρηστη «ομιλούσα κεφαλή». Σήμερα η κοινωνία μας βαριέται να ψάξει για τις αξίες και για το αυθεντικό. Βολεύεται με τα κίβδηλα- ακόμη και όταν τα περιγελάει. Αλλά μια κοινωνία που δεν μπορεί να αναγνωρίσει το αυθεντικό, δεν μπορεί να διακρίνει ανάμεσα στον δημιουργό και στον παραχαράκτη, και το χειρότερο δεν αισθάνεται την ανάγκη να βρει και να αναγνωρίσει τις πραγματικές αξίες είναι καταδικασμένη να ανακυκλώνει το ασήμαντο και τις ασημαντότητες. Και η ανακύκλωση καλύπτει όλα τα πεδία της δημόσιας ζωής, από τα ΜΜΕ έως την πολιτική. Αισθάνομαι πως είμαι αφελής γράφοντας αυτά. Δεν με νοιάζει. Μου αρκεί που επισημαίνω το αυτονόητο. Δεν είχα γνωρίσει την Αγγελική Λαΐου. Την έβλεπα στη Σίφνο, σε καλοκαιρινές διακοπές, ενώ την είχα δει, για τελευταία φορά, στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, τον Ιούνιο του 2007 καθώς παρουσίαζε τον μεγάλο ιστορικό της ύστερης αρχαιότητας Πίτερ Μπράουν. Η υπόσχεση μιας συνέντευξης έμεινε οριστικά μετέωρη. Η Αγγελική Λαΐου είναι από τους πρωτοπόρους που άνοιξαν τον δρόμο σε αυτό που ονομάζουμε σήμερα «επανανακάλυψη» του Βυζαντίου, δουλεύοντας σε ιδρύματα τεράστιου κύρους όπως το Χάρβαρντ και το κέντρο βυζαντινών ερευνών του Χάρβαρντ στο Ντάμπαρτον Οουκς. Η επιτυχία της έκθεσης «Βυζάντιο» που γίνεται τώρα στη Βασιλική Ακαδημία Τεχνών του Λονδίνου και η μεγάλη απήχησή της στα βρετανικά και διεθνή Μέσα δείχνει το πώς πλέον οι Ευρωπαίοι αναγνωρίζουν το Βυζάντιο ως θεμέλιο ολόκληρης της ευρωπαϊκής μεσαιωνικής περιόδου. Είναι μια αναγνώριση όχι μόνο επιστημονική αλλά και ιδεολογική και πολιτική. Η Αγγελική Λαΐου ανήκει λοιπόν σε αυτούς που άνοιξαν τον δρόμο. Οι περισσότεροι έλληνες αναγνώστες γνωρίσαμε τη Λαΐου μέσα από το βιβλίο της Η αγροτική κοινωνία στην ύστερη βυζαντινή εποχή που εκδόθηκε στα ελληνικά το 1987, από το Μορφωτικό Ιδρυμα της Εθνικής Τραπέζης, δέκα χρόνια μετά την αγγλική έκδοση από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις του Πρίνστον. Με κέντρο ένα χωριό της Μακεδονίας, το Γομάτου, στην Ανατολική Χαλκιδική- μια περιοχή επίκαιρη λόγω του σκανδάλου του Βατοπαιδίου- η Αγγελική Λαΐου διερευνά τα κοινωνικά και δημογραφικά φαινόμενα μιας βυζαντινής κοινωνίας στις αρχές του 14ου αιώνα. Είναι συναρπαστικό το βιβλίο αυτό και το συστήνω σε όσους θέλουν να δουν το Βυζάντιο από μια άλλη πλευρά, έξω από τα στερεότυπα. Η αφηγηματική ικανότητα της Λαΐου ανασυσταίνει έναν ολόκληρο αγροτικό κόσμο που ζει στις παρυφές των ιδιοκτησιών των μοναστηριών του Αγίου Ορους. Υπάρχουν σελίδες σε αυτό το βιβλίο που μπορούν να διαβαστούν σαν διηγήματα. Για παράδειγμα, οι σελίδες που αφορούν τα ονόματα, τόσο τα βαφτιστικά όσο και τα επώνυμα. Είναι εντυπωσιακό ότι σε μια κοινωνία τόσο απροκάλυπτα χριστιανική αφθονούν τα μη χριστιανικά ονόματα. Η Λαΐου κατορθώνει να προσωποποιεί την ιστορία. Και είναι τουλάχιστον συναρπαστικές οι σελίδες που περιγράφουν τη ζωή μιας Μαρίας, από τη στιγμή της γέννησης έως τη στιγμή του θανάτου. Είχε γεννηθεί το 1300 στο Γομάτου.
nbak@dolnet.gr
http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=247678&ct=61
Έφυγε από τη ζωή η Αγγελική Λαΐου
«Το Βυζάντιο είναι κάτι το ξεχωριστό, αλλά δεν είναι κάτι το εξωτικό». Η διεθνούς φήμης βυζαντινολόγος, καθηγήτρια στο Χάρβαρντ και ακαδημαϊκός, Αγγελική Λαΐου, που «έβγαλε» με το έργο της το Βυζάντιο από το «σκοτάδι», πέθανε σε ηλικία 67 ετών. Εξέπνευσε την Πέμπτη το βράδυ σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης όπου νοσηλευόταν με καρκίνο.
Ήδη γίνονται προσπάθειες για να επισπευσθούν οι διαδικασίες, ώστε η σορός της Αγγελικής Λαΐου να βρίσκεται την Τρίτη στην Ελλάδα. Τότε θα αποφασιστούν και οι λεπτομέρειες της κηδείας της. Επιθυμία της ήταν να ταφεί στο νεκροταφείο της Καισαριανής, όπου υπάρχει ο οικογενειακός τάφος των γονιών της.
Ο πρόωρος θάνατος της Αγγελικής Λαΐου είναι μια μεγάλη απώλεια για την επιστήμη και τις βυζαντινές σπουδές, τον δημόσιο βίο αλλά και την πολιτική (βουλευτής Επικρατείας το 2000, υφυπουργός Εξωτερικών στην τελευταία κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ).
Απώλεια είναι και για την Ακαδημία Αθηνών, της οποίας υπήρξε μέλος από το 1988. Η εκλογή της στην Ακαδημία, μαζί με της Γαλάτειας Σαράντη και της Κικής Δημουλά αργότερα, έφερε ρωγμή στον συντηρητισμό του ιδρύματος που μέχρι τότε δεν δεχόταν στους κόλπους του γυναίκες.
Τα έργα της, δεκτά από τους μεγαλύτερους διεθνείς εκδοτικούς οίκους, αποτελούν αναφορά για την Ιστορία του Βυζαντίου, το οποίο έβλεπε όχι συνυφασμένο με τον σκοταδισμό ή ως εχθρό του αρχαίου ελληνικού πνεύματος.
Μνημειώδες για τη μελέτη του βυζαντινού κόσμου είναι το τετράτομο έργο «Οικονομική Ιστορία του Βυζαντίου. Από τον 7ο έως των 15ο αιώνα», στο οποίο είχε τη γενική εποπτεία - έκδοση το ΜΙΕΤ όπως και η μελέτη της «Η αγροτική κοινωνία στην ύστερη βυζαντινή εποχή», βασισμένη σε απογραφές περιουσιακών στοιχείων λαϊκών και εκκλησιαστικών γαιοκτημόνων.
Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα είχαν επίκεντρο τους οικονομικούς και κοινωνικούς θεσμούς του Βυζαντίου, την οικογένεια και τη γυναίκα («Οικογενειακοί θεσμοί και η θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο»).
Γεννημένη στην Αθήνα το 1941, μετά τις σπουδές της στην Αθήνα, απέκτησε διδακτορικό δίπλωμα στο Χάρβαρντ, όπου το 1981 εξελέγη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας και διετέλεσε πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας (1985 - 1988).
Μεταξύ 1989 και 1998 διηύθυνε ένα από τα σημαντικότερα ερευνητικά κέντρα στον κόσμο για το Βυζάντιο, το «Dumbarton Οaks». Επίσης δίδαξε ως επισκέπτρια καθηγήτρια και σε άλλα, αμερικανικά και ευρωπαϊκά, πανεπιστήμια.
Τιμήθηκε το 1996 με τον Ταξιάρχη του Τάγματος και της Τιμής. «Υπήρξε μια κορυφαία επιστήμονας», δήλωσε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Παπανδρέου, προσθέτοντας: «Είχα την τιμή να συνεργαστώ μαζί της όταν, μετά τις εκλογές του 2000 εξελέγη βουλευτής Επικρατείας, ανέλαβε καθήκοντα υφυπουργού Εξωτερικών, προσφέροντας σημαντικό έργο».
ΔΗΜΗΤΡΑ ΡΟΥΜΠΟΥΛΑ, ΕΘΝΟΣ, 15/12/2008
Ήδη γίνονται προσπάθειες για να επισπευσθούν οι διαδικασίες, ώστε η σορός της Αγγελικής Λαΐου να βρίσκεται την Τρίτη στην Ελλάδα. Τότε θα αποφασιστούν και οι λεπτομέρειες της κηδείας της. Επιθυμία της ήταν να ταφεί στο νεκροταφείο της Καισαριανής, όπου υπάρχει ο οικογενειακός τάφος των γονιών της.
Ο πρόωρος θάνατος της Αγγελικής Λαΐου είναι μια μεγάλη απώλεια για την επιστήμη και τις βυζαντινές σπουδές, τον δημόσιο βίο αλλά και την πολιτική (βουλευτής Επικρατείας το 2000, υφυπουργός Εξωτερικών στην τελευταία κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ).
Απώλεια είναι και για την Ακαδημία Αθηνών, της οποίας υπήρξε μέλος από το 1988. Η εκλογή της στην Ακαδημία, μαζί με της Γαλάτειας Σαράντη και της Κικής Δημουλά αργότερα, έφερε ρωγμή στον συντηρητισμό του ιδρύματος που μέχρι τότε δεν δεχόταν στους κόλπους του γυναίκες.
Τα έργα της, δεκτά από τους μεγαλύτερους διεθνείς εκδοτικούς οίκους, αποτελούν αναφορά για την Ιστορία του Βυζαντίου, το οποίο έβλεπε όχι συνυφασμένο με τον σκοταδισμό ή ως εχθρό του αρχαίου ελληνικού πνεύματος.
Μνημειώδες για τη μελέτη του βυζαντινού κόσμου είναι το τετράτομο έργο «Οικονομική Ιστορία του Βυζαντίου. Από τον 7ο έως των 15ο αιώνα», στο οποίο είχε τη γενική εποπτεία - έκδοση το ΜΙΕΤ όπως και η μελέτη της «Η αγροτική κοινωνία στην ύστερη βυζαντινή εποχή», βασισμένη σε απογραφές περιουσιακών στοιχείων λαϊκών και εκκλησιαστικών γαιοκτημόνων.
Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα είχαν επίκεντρο τους οικονομικούς και κοινωνικούς θεσμούς του Βυζαντίου, την οικογένεια και τη γυναίκα («Οικογενειακοί θεσμοί και η θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο»).
Γεννημένη στην Αθήνα το 1941, μετά τις σπουδές της στην Αθήνα, απέκτησε διδακτορικό δίπλωμα στο Χάρβαρντ, όπου το 1981 εξελέγη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας και διετέλεσε πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας (1985 - 1988).
Μεταξύ 1989 και 1998 διηύθυνε ένα από τα σημαντικότερα ερευνητικά κέντρα στον κόσμο για το Βυζάντιο, το «Dumbarton Οaks». Επίσης δίδαξε ως επισκέπτρια καθηγήτρια και σε άλλα, αμερικανικά και ευρωπαϊκά, πανεπιστήμια.
Τιμήθηκε το 1996 με τον Ταξιάρχη του Τάγματος και της Τιμής. «Υπήρξε μια κορυφαία επιστήμονας», δήλωσε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Παπανδρέου, προσθέτοντας: «Είχα την τιμή να συνεργαστώ μαζί της όταν, μετά τις εκλογές του 2000 εξελέγη βουλευτής Επικρατείας, ανέλαβε καθήκοντα υφυπουργού Εξωτερικών, προσφέροντας σημαντικό έργο».
ΔΗΜΗΤΡΑ ΡΟΥΜΠΟΥΛΑ, ΕΘΝΟΣ, 15/12/2008
Μια σπουδαία γυναίκα, μια πραγματική «δασκάλα»
Το τηλέφωνο χτύπησε την περασμένη Τετάρτη στο γραφείο του υπεύθυνου γραφείου Τύπου της Ακαδημίας Αθηνών, Ιωάννη Σκαρέντζου. Ηταν η Αγγελική Λαΐου, από τη Νέα Υόρκη όπου νοσηλευόταν τον τελευταίο καιρό, πάσχοντας από καρκίνο. Ηθελε να τον πληροφορήσει πως της έχει απομείνει ελάχιστος χρόνος ζωής, 2-3 μέρες ακόμα, κι ότι επιθυμία της είναι να ταφεί στην Αθήνα. Γι’ αυτό του ζήτησε να συνεννοηθεί με τον γιο της. Μετά τον αποχαιρέτησε. Ξημερώματα της Παρασκευής αυτή η φωτισμένη γυναίκα με την ισχυρή προσωπικότητα έκλεισε τα μάτια της για πάντα. Ηταν 67 ετών.
Καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Χάρβαρντ, πολυγραφότατη, η Αγγελική Λαΐου ήταν μόλις η δεύτερη γυναίκα (μετά τη συγγραφέα Γαλάτεια Σαράντη) που έγινε δεκτή, το 1998, στην Ακαδημία Αθηνών. Ούτε η επιλογή αυτή ήταν τυχαία ούτε και η διεθνής φήμη της επιστημονικής της επάρκειας. Σπουδαία βυζαντινολόγος, η Λαΐου θα μείνει στη μνήμη μας περισσότερο μ’ αυτή της την ιδιότητα, παρά για τη σύντομη (6μηνη) θητεία της, το 2000 ,στο υπουργείο Εξωτερικών, ως υφυπουργός (με υπουργό τον Γιώργο Παπανδρέου), αρμόδια κυρίως για θέματα του απόδημου ελληνισμού, επί κυβέρνησης Κώστα Σημίτη.
Η Αγγελική Λαΐου είχε γεννηθεί στην Αθήνα το 1941. Τελείωσε το γυμνάσιο στο Κολλέγιο Αθηνών και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μετά στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Brandeis. Αργότερα έκανε μεταπτυχιακές σπουδές καθώς και το διδακτορικό της στο Χάρβαρντ, με ειδίκευση στη Βυζαντινή Ιστορία. Από το 1981 θήτευσε στο ίδιο πανεπιστήμιο ως τακτική καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας. Την περίοδο 1985-88 διετέλεσε πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας του Χάρβαρντ κι από το 1989 έως το ‘98 διευθύντρια του ερευνητικού κέντρου Βυζαντινών Σπουδών Dumbarton Oaks, το οποίο θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα βυζαντινών σπουδών στον κόσμο. Στην Αμερική διηύθυνε επίσης δύο μουσεία (Βυζαντινής και Προ-Κολομβιανής Τέχνης) και τρεις βιβλιοθήκες.
Ως επισκέπτρια καθηγήτρια δίδαξε και σε άλλα αμερικανικά πανεπιστήμια, αλλά και σε ακαδημαϊκά ιδρύματα και πανεπιστήμια της Ευρώπης. Εκτός από την Ιστορία του Βυζαντίου, είχε κατά καιρούς διδάξει Ιστορία της νεότερης Ελλάδας, Ιστορία της δυτικής Ευρώπης στη διάρκεια του Μεσαίωνα και Βαλκανική Ιστορία των νεότερων χρόνων. Η μέθοδος διδασκαλίας άλλωστε πάντα την απασχολούσε. Χαρακτηριστικό το απόσπασμα από κείμενο που είχε γράψει στην Περιοδική Εκδοση της Γενναδίου Βιβλιοθήκης, αποχαιρετώντας τον μεγάλο βυζαντινολόγο Στίβεν Ράνσιμαν: «Ετυχε να βρισκόμαστε μαζί, επισκέπτες σε ένα αμερικανικό πανεπιστήμιο κάπου στο γεωγραφικό κέντρο της Αμερικής. Οι φοιτητές που άκουγαν τις διαλέξεις μας ήταν όλοι προπτυχιακοί, έξυπνα παιδιά, αλλά με ελάχιστες γνώσεις περί Βυζαντίου. Ο Ράνσιμαν τους μάγεψε (…) Είναι πολύ δύσκολο να συναρπάσει κανείς ένα τέτοιο ακροατήριο με τέτοια θέματα». Μια από τις θέσεις της ήταν επίσης ότι ο διχασμός ανάμεσα στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και το Βυζάντιο δεν διδάσκεται στα σχολεία με τον καλύτερο τρόπο: «Δεν μαθαίνουμε και δεν θέλουμε να παραδεχτούμε ότι μεγάλο μέρος από το πνεύμα των αρχαίων διασώθηκε από τους πατέρες της Εκκλησίας και πολλά αρχαία κείμενα σώθηκαν χάρη στους Βυζαντινούς», είχε σχολιάσει σε συνέντευξή της στο «Βήμα».
Αξιολογότατο ήταν το επιστημονικό έργο της Αγγελικής Λαΐου: «Διπλωματική και πολιτική Ιστορία του Βυζαντίου», «Ιστορία της αγροτικής κοινωνίας στο Βυζάντιο», «Οικογενειακοί θεσμοί και θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο». Σημαντικότατη ήταν η συμβολή της στον γενικό συντονισμό 36 ερευνητών για τη συγγραφή του τεράστιου συνθετικού, τρίτομου έργου «Οικονομική Ιστορία του Βυζαντίου», στα ελληνικά και στα αγγλικά.
ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 15/12/2008
Καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Χάρβαρντ, πολυγραφότατη, η Αγγελική Λαΐου ήταν μόλις η δεύτερη γυναίκα (μετά τη συγγραφέα Γαλάτεια Σαράντη) που έγινε δεκτή, το 1998, στην Ακαδημία Αθηνών. Ούτε η επιλογή αυτή ήταν τυχαία ούτε και η διεθνής φήμη της επιστημονικής της επάρκειας. Σπουδαία βυζαντινολόγος, η Λαΐου θα μείνει στη μνήμη μας περισσότερο μ’ αυτή της την ιδιότητα, παρά για τη σύντομη (6μηνη) θητεία της, το 2000 ,στο υπουργείο Εξωτερικών, ως υφυπουργός (με υπουργό τον Γιώργο Παπανδρέου), αρμόδια κυρίως για θέματα του απόδημου ελληνισμού, επί κυβέρνησης Κώστα Σημίτη.
Η Αγγελική Λαΐου είχε γεννηθεί στην Αθήνα το 1941. Τελείωσε το γυμνάσιο στο Κολλέγιο Αθηνών και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μετά στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Brandeis. Αργότερα έκανε μεταπτυχιακές σπουδές καθώς και το διδακτορικό της στο Χάρβαρντ, με ειδίκευση στη Βυζαντινή Ιστορία. Από το 1981 θήτευσε στο ίδιο πανεπιστήμιο ως τακτική καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας. Την περίοδο 1985-88 διετέλεσε πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας του Χάρβαρντ κι από το 1989 έως το ‘98 διευθύντρια του ερευνητικού κέντρου Βυζαντινών Σπουδών Dumbarton Oaks, το οποίο θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα βυζαντινών σπουδών στον κόσμο. Στην Αμερική διηύθυνε επίσης δύο μουσεία (Βυζαντινής και Προ-Κολομβιανής Τέχνης) και τρεις βιβλιοθήκες.
Ως επισκέπτρια καθηγήτρια δίδαξε και σε άλλα αμερικανικά πανεπιστήμια, αλλά και σε ακαδημαϊκά ιδρύματα και πανεπιστήμια της Ευρώπης. Εκτός από την Ιστορία του Βυζαντίου, είχε κατά καιρούς διδάξει Ιστορία της νεότερης Ελλάδας, Ιστορία της δυτικής Ευρώπης στη διάρκεια του Μεσαίωνα και Βαλκανική Ιστορία των νεότερων χρόνων. Η μέθοδος διδασκαλίας άλλωστε πάντα την απασχολούσε. Χαρακτηριστικό το απόσπασμα από κείμενο που είχε γράψει στην Περιοδική Εκδοση της Γενναδίου Βιβλιοθήκης, αποχαιρετώντας τον μεγάλο βυζαντινολόγο Στίβεν Ράνσιμαν: «Ετυχε να βρισκόμαστε μαζί, επισκέπτες σε ένα αμερικανικό πανεπιστήμιο κάπου στο γεωγραφικό κέντρο της Αμερικής. Οι φοιτητές που άκουγαν τις διαλέξεις μας ήταν όλοι προπτυχιακοί, έξυπνα παιδιά, αλλά με ελάχιστες γνώσεις περί Βυζαντίου. Ο Ράνσιμαν τους μάγεψε (…) Είναι πολύ δύσκολο να συναρπάσει κανείς ένα τέτοιο ακροατήριο με τέτοια θέματα». Μια από τις θέσεις της ήταν επίσης ότι ο διχασμός ανάμεσα στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και το Βυζάντιο δεν διδάσκεται στα σχολεία με τον καλύτερο τρόπο: «Δεν μαθαίνουμε και δεν θέλουμε να παραδεχτούμε ότι μεγάλο μέρος από το πνεύμα των αρχαίων διασώθηκε από τους πατέρες της Εκκλησίας και πολλά αρχαία κείμενα σώθηκαν χάρη στους Βυζαντινούς», είχε σχολιάσει σε συνέντευξή της στο «Βήμα».
Αξιολογότατο ήταν το επιστημονικό έργο της Αγγελικής Λαΐου: «Διπλωματική και πολιτική Ιστορία του Βυζαντίου», «Ιστορία της αγροτικής κοινωνίας στο Βυζάντιο», «Οικογενειακοί θεσμοί και θέση της γυναίκας στο Βυζάντιο». Σημαντικότατη ήταν η συμβολή της στον γενικό συντονισμό 36 ερευνητών για τη συγγραφή του τεράστιου συνθετικού, τρίτομου έργου «Οικονομική Ιστορία του Βυζαντίου», στα ελληνικά και στα αγγλικά.
ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 15/12/2008
Παρασκευή 12 Δεκεμβρίου 2008
Ευθανασία μπροστά στο φακό
Η προγραμματισμένη για το βράδυ της Τετάρτης μετάδοση από το δίκτυο Sky News ενός ντοκιμαντέρ που δείχνει την υποβοηθούμενη αυτοκτονία ενός άνδρα που έπασχε από πλάγια μυατροφική σκλήρυνση (νόσος του Λου Γκέρινγκ) προκαλεί έντονες αντιδράσεις στη Βρετανία και επαναφέρει τη συζήτηση για το δικαίωμα στην ευθανασία.Ο Κρεγκ Γιούερτ, 59 ετών, πρώην καθηγητής Πανεπιστημίου που έπασχε αυτή την εκφυλιστική ασθένεια του νευρικού συστήματος, επέλεξε το 2006 να θέσει τέρμα στη ζωή του στην ειδική κλινική Dignitas στη Ζυρίχη της Ελβετίας.Ο Γιούερτ, ο οποίος ήταν μερικά παράλυτος, και η σύζυγός του Μέρι ζήτησαν να κινηματογραφηθεί η υποβοηθούμενη αυτοκτονία από την αρχή ως το τέλος από ένα Καναδό σκηνοθέτη τον Τζον Ζαρίτσκι.Το ντοκιμαντέρ με τίτλο «Δικαίωμα στον Θάνατο» που προβλήθηκε ήδη σε περιορισμένο κύκλο στον Καναδά, τις ΗΠΑ και την Ολλανδία, θα προβληθεί για πρώτη φορά στην Βρετανία από το δίκτυο Sky News, το οποίο υπεραμύνθηκε της απόφασής του να μεταδώσει το ντοκουμέντο και μάλιστα σε ώρα μεγάλης ακροαματικότητας.Η υποβοηθούμενη αυτοκτονία επιτρέπεται στην Ελβετία από την δεκαετία του 1940 εφόσον πραγματοποιηθεί με τη βοήθεια ατόμου που δεν είναι γιατρός και δεν έχει συμφέρον από τον θάνατο του συγκεκριμένου ασθενή.
Τόσο η Dignitas όσο και η Exit, μία άλλη κλινική ειδικευόμενη στις υποβοηθούμενες αυτοκτονίες στην Ελβετία, χρησιμοποιούν φάρμακα που συνταγογραφεί γιατρός για να θέσουν τέρμα στην ζωή όσων ζητούν την βοήθειά τους για το σκοπό αυτό.Η σύζυγός του Γιούερτ σε επιστολή της στην εφημερίδα Τhe Independent του Λονδίνου, αναφέρει ότι ο σύζυγός της -ένας αμερικανικής καταγωγής καθηγητής πανεπιστημίου που ζούσε στο Γιορκσάιρ της βόρειας Αγγλίας- ήθελε να μεταδοθούν οι τελευταίες στιγμές του για να μετριαστούν οι φόβοι των ανθρώπων για τον θάνατο.Ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης Ζαρίτσκι δήλωσε στο ραδιόφωνο του BBC ότι θεωρεί σημαντικό να μεταδοθεί ολόκληρο το ντοκιμαντέρ και τόνισε ότι με τον τρόπο αυτό ο κόσμος θα μπορέσει να κρίνει.Σύμφωνα με στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα τον περασμένο μήνα, μεταξύ των ετών 2001 και 2004, το 91% αυτών που πέθαναν με την βοήθεια της Dignitas ήταν ξένοι, προερχόμενοι κυρίως από τη Γερμανία, τη Γαλλία και τη Βρετανία.
www.pathfinder.gr
Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ/Reuters/Γαλλικό
Τόσο η Dignitas όσο και η Exit, μία άλλη κλινική ειδικευόμενη στις υποβοηθούμενες αυτοκτονίες στην Ελβετία, χρησιμοποιούν φάρμακα που συνταγογραφεί γιατρός για να θέσουν τέρμα στην ζωή όσων ζητούν την βοήθειά τους για το σκοπό αυτό.Η σύζυγός του Γιούερτ σε επιστολή της στην εφημερίδα Τhe Independent του Λονδίνου, αναφέρει ότι ο σύζυγός της -ένας αμερικανικής καταγωγής καθηγητής πανεπιστημίου που ζούσε στο Γιορκσάιρ της βόρειας Αγγλίας- ήθελε να μεταδοθούν οι τελευταίες στιγμές του για να μετριαστούν οι φόβοι των ανθρώπων για τον θάνατο.Ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης Ζαρίτσκι δήλωσε στο ραδιόφωνο του BBC ότι θεωρεί σημαντικό να μεταδοθεί ολόκληρο το ντοκιμαντέρ και τόνισε ότι με τον τρόπο αυτό ο κόσμος θα μπορέσει να κρίνει.Σύμφωνα με στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα τον περασμένο μήνα, μεταξύ των ετών 2001 και 2004, το 91% αυτών που πέθαναν με την βοήθεια της Dignitas ήταν ξένοι, προερχόμενοι κυρίως από τη Γερμανία, τη Γαλλία και τη Βρετανία.
www.pathfinder.gr
Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ/Reuters/Γαλλικό
DIGNITAS, «η κλινική της ευθανασίας».
H Ελβετία, εκτός από τις σοκολάτες και τα χιονοδρομικά της κέντρα, φημίζεται και για την Ντίγκνιτας (Dignitas). Η «κλινική αυτοκτονίας», όπως πολλοί την ονομάζουν, στεγάζει τα γραφεία της στη Ζυρίχη, ενώ ο τόπος θανάτου είναι ένα νοικιασμένο διαμέρισμα στην εργατική γειτονιά Γκερτρούντστρασε. Σε αυτή την ιδιαίτερη κλινική πάνε όσοι πάσχουν από σοβαρές και ανίατες αρρώστιες και επιθυμούν να υποβληθούν σε υποβοηθούμενη αυτοκτονία.
Η υποβοηθούμενη αυτοκτονία «για λόγους συμπόνιας και χωρίς προσωπικό όφελος» επιτρέπεται στην Ελβετία από το 1942. Σε αντίθεση όμως με την Ολλανδία και τη Γερμανία, δεν επιτρέπεται ο ίδιος ο γιατρός να χορηγήσει τη θανατηφόρα δόση. Μπορεί όμως να γράψει τη συνταγή και να προετοιμάσει το φάρμακο (πχ. ένα κοκτέιλ βαρβιτουρικών), το οποίο θα πρέπει να πάρει μόνος του ο ασθενής. Τη νομοθεσία της χώρας αξιοποιεί και η Ντίγκνιτας για να προσφέρει υπηρεσίες σε ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Η οργάνωση-κλινική προσφέρει στα μέλη της τη δυνατότητα δημιουργίας «Διαθήκης Πρόθεσης Ζωής». Με αυτήν, οι ασθενείς ή όσοι πιθανά ασθενήσουν στον μέλλον, αποφασίζουν σε περίπτωση που η υγεία τους φτάσει σε κρίσιμο σημείο, τον τρόπο με τον οποίο θέλουν να τους αντιμετωπίσουν οι γιατροί. Έτσι, στην περίπτωση, για παράδειγμα, που πέσουν σε κώμα ή μείνουν παράλυτοι με αφόρητους πόνους, επιλέγουν αν θα θέλουν να συνεχίσουν να ζουν ή αν θα προτιμήσουν να δώσουν τέλος στη ζωή τους. Στα μέλη της Ντίγκνιτας που έχουν επιλέξει με τη διαθήκη τους να τελειώσουν τη ζωή τους, προσφέρεται η δυνατότητα αυτό αν γίνει με ένα θανατηφόρο κοκτέιλ που θα τους ετοιμάσουν οι γιατροί της κλινικής.«Από το 1998, περισσότεροι από 619 άνθρωποι, έχουν δώσει τέλος στη ζωή τους στη Ntίγκνιτας» .
Η Ντίγκνιτας, ιδρύθηκε τον Μάιο του 1998 από τον Λούντβιχ Μινέλι, δικηγόρο ειδικευμένο στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο οποίος έχει αφιερωθεί στον αγώνα υπέρ της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας. Ο Μινέλι πιστεύει ακράδαντα ότι το να επιλέξει να πεθάνει κανείς με αξιοπρέπεια, αποτελεί βασικό δικαίωμα του κάθε ανθρώπου. Από την ίδρυσή της κλινικής, περισσότεροι από 619 άνθρωποι την έχουν επισκεφτεί για να δώσουν τέλος στη ζωή τους.
Η οργάνωση δεν απευθύνεται μόνο σε κατοίκους της Ελβετίας, αλλά σε όλο τον κόσμο. Μεγάλο ποσοστό των μελών της μάλιστα, προέρχονται από την Αγγλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία. H Ελβετία, εκτός από τις σοκολάτες και τα χιονοδρομικά της κέντρα, φημίζεται και για την Ντίγκνιτας (Dignitas). Η «κλινική αυτοκτονίας», όπως πολλοί την ονομάζουν, στεγάζει τα γραφεία της στη Ζυρίχη, ενώ ο τόπος θανάτου είναι ένα νοικιασμένο διαμέρισμα στην εργατική γειτονιά Γκερτρούντστρασε. Σε αυτή την ιδιαίτερη κλινική πάνε όσοι πάσχουν από σοβαρές και ανίατες αρρώστιες και επιθυμούν να υποβληθούν σε υποβοηθούμενη αυτοκτονία.
Η υποβοηθούμενη αυτοκτονία «για λόγους συμπόνιας και χωρίς προσωπικό όφελος» επιτρέπεται στην Ελβετία από το 1942. Σε αντίθεση όμως με την Ολλανδία και τη Γερμανία, δεν επιτρέπεται ο ίδιος ο γιατρός να χορηγήσει τη θανατηφόρα δόση. Μπορεί όμως να γράψει τη συνταγή και να προετοιμάσει το φάρμακο (πχ. ένα κοκτέιλ βαρβιτουρικών), το οποίο θα πρέπει να πάρει μόνος του ο ασθενής. Τη νομοθεσία της χώρας αξιοποιεί και η Ντίγκνιτας για να προσφέρει υπηρεσίες σε ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Η οργάνωση-κλινική προσφέρει στα μέλη της τη δυνατότητα δημιουργίας «Διαθήκης Πρόθεσης Ζωής». Με αυτήν, οι ασθενείς ή όσοι πιθανά ασθενήσουν στον μέλλον, αποφασίζουν σε περίπτωση που η υγεία τους φτάσει σε κρίσιμο σημείο, τον τρόπο με τον οποίο θέλουν να τους αντιμετωπίσουν οι γιατροί. Έτσι, στην περίπτωση, για παράδειγμα, που πέσουν σε κώμα ή μείνουν παράλυτοι με αφόρητους πόνους, επιλέγουν αν θα θέλουν να συνεχίσουν να ζουν ή αν θα προτιμήσουν να δώσουν τέλος στη ζωή τους. Στα μέλη της Ντίγκνιτας που έχουν επιλέξει με τη διαθήκη τους να τελειώσουν τη ζωή τους, προσφέρεται η δυνατότητα αυτό αν γίνει με ένα θανατηφόρο κοκτέιλ που θα τους ετοιμάσουν οι γιατροί της κλινικής.«Από το 1998, περισσότεροι από 619 άνθρωποι, έχουν δώσει τέλος στη ζωή τους στη Ntίγκνιτας»
Η Ντίγκνιτας, ιδρύθηκε τον Μάιο του 1998 από τον Λούντβιχ Μινέλι, δικηγόρο ειδικευμένο στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο οποίος έχει αφιερωθεί στον αγώνα υπέρ της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας. Ο Μινέλι πιστεύει ακράδαντα ότι το να επιλέξει να πεθάνει κανείς με αξιοπρέπεια, αποτελεί βασικό δικαίωμα του κάθε ανθρώπου. Από την ίδρυσή της κλινικής, περισσότεροι από 619 άνθρωποι την έχουν επισκεφτεί για να δώσουν τέλος στη ζωή τους.
Η οργάνωση δεν απευθύνεται μόνο σε κατοίκους της Ελβετίας, αλλά σε όλο τον κόσμο. Μεγάλο ποσοστό των μελών της μάλιστα, προέρχονται από την Αγγλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία.
http://exandas.ert.gr/eythanasia/ntigknitas-i-kliniki-tis-aytoktonias-/ntigknitas-i-kliniki-tis-aytoktonias.htm
Η υποβοηθούμενη αυτοκτονία «για λόγους συμπόνιας και χωρίς προσωπικό όφελος» επιτρέπεται στην Ελβετία από το 1942. Σε αντίθεση όμως με την Ολλανδία και τη Γερμανία, δεν επιτρέπεται ο ίδιος ο γιατρός να χορηγήσει τη θανατηφόρα δόση. Μπορεί όμως να γράψει τη συνταγή και να προετοιμάσει το φάρμακο (πχ. ένα κοκτέιλ βαρβιτουρικών), το οποίο θα πρέπει να πάρει μόνος του ο ασθενής. Τη νομοθεσία της χώρας αξιοποιεί και η Ντίγκνιτας για να προσφέρει υπηρεσίες σε ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Η οργάνωση-κλινική προσφέρει στα μέλη της τη δυνατότητα δημιουργίας «Διαθήκης Πρόθεσης Ζωής». Με αυτήν, οι ασθενείς ή όσοι πιθανά ασθενήσουν στον μέλλον, αποφασίζουν σε περίπτωση που η υγεία τους φτάσει σε κρίσιμο σημείο, τον τρόπο με τον οποίο θέλουν να τους αντιμετωπίσουν οι γιατροί. Έτσι, στην περίπτωση, για παράδειγμα, που πέσουν σε κώμα ή μείνουν παράλυτοι με αφόρητους πόνους, επιλέγουν αν θα θέλουν να συνεχίσουν να ζουν ή αν θα προτιμήσουν να δώσουν τέλος στη ζωή τους. Στα μέλη της Ντίγκνιτας που έχουν επιλέξει με τη διαθήκη τους να τελειώσουν τη ζωή τους, προσφέρεται η δυνατότητα αυτό αν γίνει με ένα θανατηφόρο κοκτέιλ που θα τους ετοιμάσουν οι γιατροί της κλινικής.«Από το 1998, περισσότεροι από 619 άνθρωποι, έχουν δώσει τέλος στη ζωή τους στη Ntίγκνιτας» .
Η Ντίγκνιτας, ιδρύθηκε τον Μάιο του 1998 από τον Λούντβιχ Μινέλι, δικηγόρο ειδικευμένο στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο οποίος έχει αφιερωθεί στον αγώνα υπέρ της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας. Ο Μινέλι πιστεύει ακράδαντα ότι το να επιλέξει να πεθάνει κανείς με αξιοπρέπεια, αποτελεί βασικό δικαίωμα του κάθε ανθρώπου. Από την ίδρυσή της κλινικής, περισσότεροι από 619 άνθρωποι την έχουν επισκεφτεί για να δώσουν τέλος στη ζωή τους.
Η οργάνωση δεν απευθύνεται μόνο σε κατοίκους της Ελβετίας, αλλά σε όλο τον κόσμο. Μεγάλο ποσοστό των μελών της μάλιστα, προέρχονται από την Αγγλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία. H Ελβετία, εκτός από τις σοκολάτες και τα χιονοδρομικά της κέντρα, φημίζεται και για την Ντίγκνιτας (Dignitas). Η «κλινική αυτοκτονίας», όπως πολλοί την ονομάζουν, στεγάζει τα γραφεία της στη Ζυρίχη, ενώ ο τόπος θανάτου είναι ένα νοικιασμένο διαμέρισμα στην εργατική γειτονιά Γκερτρούντστρασε. Σε αυτή την ιδιαίτερη κλινική πάνε όσοι πάσχουν από σοβαρές και ανίατες αρρώστιες και επιθυμούν να υποβληθούν σε υποβοηθούμενη αυτοκτονία.
Η υποβοηθούμενη αυτοκτονία «για λόγους συμπόνιας και χωρίς προσωπικό όφελος» επιτρέπεται στην Ελβετία από το 1942. Σε αντίθεση όμως με την Ολλανδία και τη Γερμανία, δεν επιτρέπεται ο ίδιος ο γιατρός να χορηγήσει τη θανατηφόρα δόση. Μπορεί όμως να γράψει τη συνταγή και να προετοιμάσει το φάρμακο (πχ. ένα κοκτέιλ βαρβιτουρικών), το οποίο θα πρέπει να πάρει μόνος του ο ασθενής. Τη νομοθεσία της χώρας αξιοποιεί και η Ντίγκνιτας για να προσφέρει υπηρεσίες σε ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Η οργάνωση-κλινική προσφέρει στα μέλη της τη δυνατότητα δημιουργίας «Διαθήκης Πρόθεσης Ζωής». Με αυτήν, οι ασθενείς ή όσοι πιθανά ασθενήσουν στον μέλλον, αποφασίζουν σε περίπτωση που η υγεία τους φτάσει σε κρίσιμο σημείο, τον τρόπο με τον οποίο θέλουν να τους αντιμετωπίσουν οι γιατροί. Έτσι, στην περίπτωση, για παράδειγμα, που πέσουν σε κώμα ή μείνουν παράλυτοι με αφόρητους πόνους, επιλέγουν αν θα θέλουν να συνεχίσουν να ζουν ή αν θα προτιμήσουν να δώσουν τέλος στη ζωή τους. Στα μέλη της Ντίγκνιτας που έχουν επιλέξει με τη διαθήκη τους να τελειώσουν τη ζωή τους, προσφέρεται η δυνατότητα αυτό αν γίνει με ένα θανατηφόρο κοκτέιλ που θα τους ετοιμάσουν οι γιατροί της κλινικής.«Από το 1998, περισσότεροι από 619 άνθρωποι, έχουν δώσει τέλος στη ζωή τους στη Ntίγκνιτας»
Η Ντίγκνιτας, ιδρύθηκε τον Μάιο του 1998 από τον Λούντβιχ Μινέλι, δικηγόρο ειδικευμένο στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο οποίος έχει αφιερωθεί στον αγώνα υπέρ της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας. Ο Μινέλι πιστεύει ακράδαντα ότι το να επιλέξει να πεθάνει κανείς με αξιοπρέπεια, αποτελεί βασικό δικαίωμα του κάθε ανθρώπου. Από την ίδρυσή της κλινικής, περισσότεροι από 619 άνθρωποι την έχουν επισκεφτεί για να δώσουν τέλος στη ζωή τους.
Η οργάνωση δεν απευθύνεται μόνο σε κατοίκους της Ελβετίας, αλλά σε όλο τον κόσμο. Μεγάλο ποσοστό των μελών της μάλιστα, προέρχονται από την Αγγλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία.
http://exandas.ert.gr/eythanasia/ntigknitas-i-kliniki-tis-aytoktonias-/ntigknitas-i-kliniki-tis-aytoktonias.htm
ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ - Η νομοθεσία στον πλανήτη
Εθελοντική Ευθανασία(Voluntary Euthanasia) και Αυτοκτονία με την βοήθεια γιατρού (Physician assisted suicide)
Στην Ολλανδία η ευθανασία νομιμοποιήθηκε την 1η Απριλίου του 2002. Στη χώρα όμως, υπήρχε αρκετή ανεκτικότητα για την πρακτική της ευθανασίας μέχρι και 20 χρόνια πριν νομιμοποιηθεί.
Σημαντική χρονιά για το θέμα αυτό υπήρξε το 1973, όπου καταδικάστηκε η γιατρός Γκεερτουίδα Πόστμα (Geertruida Postma) για την ευθανασία της άρρωστης μητέρας της που πραγματοποίησε δύο χρόνια πριν. Η δίκη αυτή αποτέλεσε ορόσημο μιας με αυτή την αφορμή, άνοιξε στη χώρα μια μεγάλη και ανοιχτή συζήτηση. Το 1973 δημιουργήθηκε η οργάνωση NVVE που υπεράσπισε όχι μόνο την γιατρό Πόστμα, αλλά και το γενικότερο δικαίωμα να πεθάνει κάποιος που υποφέρει αβάσταχτα.
Η Ολλανδία ήταν η πρώτη Ευρωπαϊκή χώρα που νομιμοποίησε την Ευθανασία. Υπάρχουν κάποια κριτήρια που πρέπει να ισχύουν για να μπορεί να τερματιστεί η ζωή ενός ασθενή με την βοήθεια του γιατρού. Τα βασικότερα είναι ότι ο ασθενής πρέπει να είναι πάνω από 18 χρονών (για μικρότερες ηλικίες χρειάζεται η συναίνεση των γονιών) , να πάσχει από ανίατη ασθένεια, να υποφέρει αβάσταχτα και να μην υπάρχει καμία περίπτωση βελτίωσης. Επίσης, θα πρέπει στην επιθυμία του αυτή να επιμένει για αρκετό καιρό, να έχει γίνει γνωμάτευση για την ασθένεια του από έναν δεύτερο, ανεξάρτητο γιατρό και να έχει ο ασθενής πλήρη γνώση της κατάστασης του. Τέλος η όλη διαδικασία θα πρέπει να γίνει με την ενδεδειγμένη ιατρική μέθοδο.
Σε αντίθεση με το Όρεγκον καθώς και την προτεινόμενη νομοθεσία του Λόρδου Τζέφι στην Αγγλία (όπου ο ασθενής πρέπει μόνος του να πάρει τα φάρμακα), στη Ολλανδία ο γιατρός δίνει τα φάρμακα με ιατρική συνταγή, είναι αυτός που τα παίρνει από το φαρμακείο, είναι εκεί όταν τα παίρνει ο ασθενής ή μπορεί και να του τα δώσει ακόμα και ο ίδιος. Ο γιατρός είναι ο υπεύθυνος για την σωστή έκβαση της διαδικασίας. Για αυτόν τον λόγο οι περισσότεροι γιατροί που βοηθάνε έναν ασθενή να πεθάνει, ξέρουν το ιστορικό του και έχουν προσωπική σχέση μαζί του.
Επιτρέπεται στην Ολλανδία να κάνουν ευθανασία και υποβοηθούμενη αυτοκτονία και ασθενείς που δεν κατοικούν μόνιμα στην χώρα.
Βέλγιο
Το Βέλγιο είναι η δεύτερη χώρα στην Ευρώπη μετά την Ολλανδία που νομιμοποίησε την Ευθανασία για ασθενείς άνω των 18 χρονών, τον Σεπτέμβριο του 2002. Το 2006 το Φλαμανδικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (Flemish Socialist Party) πρότεινε να επεκταθεί ο νόμος και για παιδιά κάτω των 18 χρονών και για το δικαίωμα των γονιών τους να το διαλέξουν εκ μέρος των παιδιών.
Όπως και στην Ολλανδία, τα κριτήρια για την πραγματοποίηση ευθανασίας είναι αυστηρά: Θα πρέπει να το ζητήσει ο ίδιος ο ασθενής γραπτά τουλάχιστον έναν μήνα πριν τη διαδικασία, να υποφέρει αβάσταχτα από μια ανίατη ασθένεια, να μην υπάρχει καμία ελπίδα ανάρρωσης, να γίνει γνωμάτευση της κατάστασης του και από δεύτερο γιατρό και τέλος πρέπει ο γιατρός να δώσει μια γραπτή λεπτομερειακή αναφορά για την διαδικασία της ευθανασίας για να την εξετάσει μια Επιτροπή.
Στο Βέλγιο, σε αντίθεση με την Ολλανδία και την Ελβετία, οι ασθενείς που μπορούν να θανατωθούν μετά την παραπάνω διαδικασία, θα πρέπει να είναι μόνιμοι κάτοικοι του Βελγίου.
Ελβετία και η περίπτωση του Ντίγκνιτας.
Αυτοκτονία με την βοήθεια γιατρού ή πολίτη (physician and Non-Physician assisted suicide).
Η Ελβετία αποτελεί μια ειδική περίπτωση. Ο νόμος δεν επιτρέπει την ευθανασία, υπαγορεύει όμως την τιμωρία όποιου «με εγωιστικά κίνητρα, προκαλέσει ή βοηθήσει την αυτοκτονία άλλου». Άρα εάν αποδειχτεί ότι κάποιος, γιατρός ή πολίτης, δεν είχε εγωιστικά κίνητρα όταν προκάλεσε ή βοήθησε την αυτοκτονία κάποιου άλλου, τότε δεν θα καταδικαστεί. Οι ασθενείς που πάσχουν από ανίατες ασθενείς και θέλουν να έρθουν στην Ελβετία για να πεθάνουν, μπορούν να είναι μόνιμοι κάτοικοι οποιασδήποτε χώρας.
http://exandas.ert.gr/eythanasia/i-nomothesia-ston-planiti/i-nomothesia-ston-planiti-5-3.htm
Στην Ολλανδία η ευθανασία νομιμοποιήθηκε την 1η Απριλίου του 2002. Στη χώρα όμως, υπήρχε αρκετή ανεκτικότητα για την πρακτική της ευθανασίας μέχρι και 20 χρόνια πριν νομιμοποιηθεί.
Σημαντική χρονιά για το θέμα αυτό υπήρξε το 1973, όπου καταδικάστηκε η γιατρός Γκεερτουίδα Πόστμα (Geertruida Postma) για την ευθανασία της άρρωστης μητέρας της που πραγματοποίησε δύο χρόνια πριν. Η δίκη αυτή αποτέλεσε ορόσημο μιας με αυτή την αφορμή, άνοιξε στη χώρα μια μεγάλη και ανοιχτή συζήτηση. Το 1973 δημιουργήθηκε η οργάνωση NVVE που υπεράσπισε όχι μόνο την γιατρό Πόστμα, αλλά και το γενικότερο δικαίωμα να πεθάνει κάποιος που υποφέρει αβάσταχτα.
Η Ολλανδία ήταν η πρώτη Ευρωπαϊκή χώρα που νομιμοποίησε την Ευθανασία. Υπάρχουν κάποια κριτήρια που πρέπει να ισχύουν για να μπορεί να τερματιστεί η ζωή ενός ασθενή με την βοήθεια του γιατρού. Τα βασικότερα είναι ότι ο ασθενής πρέπει να είναι πάνω από 18 χρονών (για μικρότερες ηλικίες χρειάζεται η συναίνεση των γονιών) , να πάσχει από ανίατη ασθένεια, να υποφέρει αβάσταχτα και να μην υπάρχει καμία περίπτωση βελτίωσης. Επίσης, θα πρέπει στην επιθυμία του αυτή να επιμένει για αρκετό καιρό, να έχει γίνει γνωμάτευση για την ασθένεια του από έναν δεύτερο, ανεξάρτητο γιατρό και να έχει ο ασθενής πλήρη γνώση της κατάστασης του. Τέλος η όλη διαδικασία θα πρέπει να γίνει με την ενδεδειγμένη ιατρική μέθοδο.
Σε αντίθεση με το Όρεγκον καθώς και την προτεινόμενη νομοθεσία του Λόρδου Τζέφι στην Αγγλία (όπου ο ασθενής πρέπει μόνος του να πάρει τα φάρμακα), στη Ολλανδία ο γιατρός δίνει τα φάρμακα με ιατρική συνταγή, είναι αυτός που τα παίρνει από το φαρμακείο, είναι εκεί όταν τα παίρνει ο ασθενής ή μπορεί και να του τα δώσει ακόμα και ο ίδιος. Ο γιατρός είναι ο υπεύθυνος για την σωστή έκβαση της διαδικασίας. Για αυτόν τον λόγο οι περισσότεροι γιατροί που βοηθάνε έναν ασθενή να πεθάνει, ξέρουν το ιστορικό του και έχουν προσωπική σχέση μαζί του.
Επιτρέπεται στην Ολλανδία να κάνουν ευθανασία και υποβοηθούμενη αυτοκτονία και ασθενείς που δεν κατοικούν μόνιμα στην χώρα.
Βέλγιο
Το Βέλγιο είναι η δεύτερη χώρα στην Ευρώπη μετά την Ολλανδία που νομιμοποίησε την Ευθανασία για ασθενείς άνω των 18 χρονών, τον Σεπτέμβριο του 2002. Το 2006 το Φλαμανδικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (Flemish Socialist Party) πρότεινε να επεκταθεί ο νόμος και για παιδιά κάτω των 18 χρονών και για το δικαίωμα των γονιών τους να το διαλέξουν εκ μέρος των παιδιών.
Όπως και στην Ολλανδία, τα κριτήρια για την πραγματοποίηση ευθανασίας είναι αυστηρά: Θα πρέπει να το ζητήσει ο ίδιος ο ασθενής γραπτά τουλάχιστον έναν μήνα πριν τη διαδικασία, να υποφέρει αβάσταχτα από μια ανίατη ασθένεια, να μην υπάρχει καμία ελπίδα ανάρρωσης, να γίνει γνωμάτευση της κατάστασης του και από δεύτερο γιατρό και τέλος πρέπει ο γιατρός να δώσει μια γραπτή λεπτομερειακή αναφορά για την διαδικασία της ευθανασίας για να την εξετάσει μια Επιτροπή.
Στο Βέλγιο, σε αντίθεση με την Ολλανδία και την Ελβετία, οι ασθενείς που μπορούν να θανατωθούν μετά την παραπάνω διαδικασία, θα πρέπει να είναι μόνιμοι κάτοικοι του Βελγίου.
Ελβετία και η περίπτωση του Ντίγκνιτας.
Αυτοκτονία με την βοήθεια γιατρού ή πολίτη (physician and Non-Physician assisted suicide).
Η Ελβετία αποτελεί μια ειδική περίπτωση. Ο νόμος δεν επιτρέπει την ευθανασία, υπαγορεύει όμως την τιμωρία όποιου «με εγωιστικά κίνητρα, προκαλέσει ή βοηθήσει την αυτοκτονία άλλου». Άρα εάν αποδειχτεί ότι κάποιος, γιατρός ή πολίτης, δεν είχε εγωιστικά κίνητρα όταν προκάλεσε ή βοήθησε την αυτοκτονία κάποιου άλλου, τότε δεν θα καταδικαστεί. Οι ασθενείς που πάσχουν από ανίατες ασθενείς και θέλουν να έρθουν στην Ελβετία για να πεθάνουν, μπορούν να είναι μόνιμοι κάτοικοι οποιασδήποτε χώρας.
http://exandas.ert.gr/eythanasia/i-nomothesia-ston-planiti/i-nomothesia-ston-planiti-5-3.htm
Ευθανασία με τηλεοπτική κάλυψη!
Ένα βρετανικό τηλεοπτικό κανάλι ανακοίνωσε πως σχεδιάζει να μεταδώσει τον θάνατο ενός Αμερικανού, σε κλινική ευθανασίας στην Ελβετία.
Ηνωμένο Βασίλειο — Ο θάνατος του 59χρονου Craig Ewert το 2006 αναμένεται να προβληθεί σήμερα, Τετάρτη, κατά τη διάρκεια ενός ντοκιμαντέρ στο τηλεοπτικό δίκτυο Sky Real Lives.
Ο Ewert έπασχε από πλάγια μυοατροφική σκλήρυνση και πέθανε σε κλινική της Ζυρίχης, η οποία ανήκει στην ομάδα Dignitas.
Η ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία είναι νόμιμη στην Ελβετία υπό ορισμένες συνθήκες και υπάρχουν πολλοί οργανισμοί που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε ασθενείς, που βρίσκονται σε τελικό στάδιο και υποφέρουν.
Ο Ewert διέμενε στη Βρετανία, όπου η υποβοηθούμενη αυτοκτονία απαγορεύεται.
Ο κανάλι δήλωσε πως η ταινία του βραβευμένου με Όσκαρ σκηνοθέτη, John Zaritsky, «παρέχει μία πληροφοριακή, σαφή και εκπαιδευτική ματιά» στο θέμα της ιατρικά υποβοηθούμενης αυτοκτονίας. Παρόλα αυτά, το κανάλι κατηγορήθηκε δριμύτατα επειδή σχεδιάζει να προβάλει τη στιγμή του θανάτου.
MSNBC
www.pathfinder.gr/ 12.12.2008
Ηνωμένο Βασίλειο — Ο θάνατος του 59χρονου Craig Ewert το 2006 αναμένεται να προβληθεί σήμερα, Τετάρτη, κατά τη διάρκεια ενός ντοκιμαντέρ στο τηλεοπτικό δίκτυο Sky Real Lives.
Ο Ewert έπασχε από πλάγια μυοατροφική σκλήρυνση και πέθανε σε κλινική της Ζυρίχης, η οποία ανήκει στην ομάδα Dignitas.
Η ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία είναι νόμιμη στην Ελβετία υπό ορισμένες συνθήκες και υπάρχουν πολλοί οργανισμοί που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε ασθενείς, που βρίσκονται σε τελικό στάδιο και υποφέρουν.
Ο Ewert διέμενε στη Βρετανία, όπου η υποβοηθούμενη αυτοκτονία απαγορεύεται.
Ο κανάλι δήλωσε πως η ταινία του βραβευμένου με Όσκαρ σκηνοθέτη, John Zaritsky, «παρέχει μία πληροφοριακή, σαφή και εκπαιδευτική ματιά» στο θέμα της ιατρικά υποβοηθούμενης αυτοκτονίας. Παρόλα αυτά, το κανάλι κατηγορήθηκε δριμύτατα επειδή σχεδιάζει να προβάλει τη στιγμή του θανάτου.
MSNBC
www.pathfinder.gr/ 12.12.2008
Η Σπάρτη και η Νυρεμβέργη
Πώς οι ναζιστές οικειοποιήθηκαν την ελληνική αρχαιότητα, ποιος ήταν ο μύθος του «βόρειου πολιτισμού» και γιατί η εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων το 1941 στην Ελλάδα θεωρήθηκε ως η νέα κάθοδος των Δωριέων που θα ανανέωνε τους εκφυλισμένους από την τουρκική κατοχή και από τον χριστιανισμό Ελληνες.
H ελληνική και η ρωμαϊκή αρχαιότητα κατείχαν πρωτεύουσα θέση στον φαντασιακό κόσμο του εθνικοσοσιαλισμού. Και αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιου περιθωριακού φολκλόρ, αλλά καρπός μιας τεκμηριωμένης κατασκευής για την οποία χρησιμοποιήθηκαν όλα τα δεδομένα της επιστήμης και της προπαγάνδας, όπως αποκαλύπτει ο Ζοάν Σαπουτό, ο 30χρονος υφηγητής Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Γκρενόμπλ ΙΙ, στο εξαιρετικό βιβλίο του για τη σχέση του εθνικοσοσιαλισμού με την αρχαιότητα. Βεβαίως οι ναζιστές δεν τα επινόησαν όλα, αλλά διεύρυναν, πολλές φορές μέχρι σημείου υπερβολής, ακόμη και παροξυσμού, τις απόψεις των λογίων του 19ου αιώνα. Ήταν η εποχή που η παρουσία της «φυλής» στην Ιστορία σημείωνε συνεχή ανάπτυξη, όπως επίσης και ο καταχρηστικός λόγος για τις φυλετικές αρετές και τα φυλετικά ελαττώματα ανθρώπινων ομάδων. Όταν, από το 1920, ο Χίτλερ αρχίζει να θέτει τα θεμέλια της ναζιστικής ρητορικής για τη γενεαλογική σχέση Ελλήνων και Γερμανών καταφεύγει στους μύθους της γερμανικής ιστοριογραφίας.
Οι γενναίοι του Βορρά
Στη βάση αυτής της ρητορικής υπάρχει μια εδραιωμένη πεποίθηση που φαίνεται ότι συνδέεται με το πρόδηλο: οι Έλληνες είναι Βόρειοι. Από τη στιγμή που κάθε πολιτισμός έρχεται από τον Βορρά- θέση που δέχονταν, λίγο ως πολύ, όλοι οι λόγιοι του 19ου αιώνα- και από τη στιγμή που οι Έλληνες δημιούργησαν τον πιο λαμπρό από όλους τους πολιτισμούς, δεν μπορεί παρά να ήταν Βόρειοι. Παράδοξη προσαρμογή μιας κληροδοτημένης από τον Ιπποκράτη και τον Αριστοτέλη περιβαλλοντικής θεωρίας που προσδιόρισε τη γερμανική έρευνα για την καταγωγή των Δωριέων.
Σύμφωνα με την έρευνα η κάθοδος των Δωριέων, δεύτερου ελληνικού φύλου, είχε αφετηρία της τον Βορρά και στόχο της την ανανέωση και την αναγέννηση ενός μυκηναϊκού κόσμου που βρισκόταν σε φάση παρακμής. Από τη θέση αυτή προκύπτει και η τεράστια γοητεία που ασκούσε στους ναζιστές η δωρική Σπάρτη σε σχέση με την ιωνική Αθήνα. Οι αρετές τής καθαρής φυλής έβρισκαν την ενσάρκωσή τους στη Σπάρτη. Ο ευγονισμός της Σπάρτης θα ικανοποιούσε τις απαιτήσεις του Πλάτωνα και οπωσδήποτε προοιωνιζόταν τη φυλετική πολιτική των ναζιστών. Σύμφωνα με τις φαντασιώσεις αυτές η Αθήνα θα έχανε πολύ σύντομα τις βόρειες ελίτ και θα αφηνόταν να διαβρωθεί από τους «ασιάτες» σοφιστές. Τι καλύτερη απόδειξη γι΄ αυτή την παρακμή από τον θρίαμβο της αθηναϊκής δημοκρατίας; Οι ναζιστές ήξεραν πολύ καλά να υποβαθμίζουν και να απαξιώνουν αυτό που δεν τους ταίριαζε: ο Αριστοτέλης δεν ήταν παρά ένας απλοϊκός εκλαϊκευτής, οι στωικοί παρακμιακοί «Ασιάτες». Βεβαίως αυτό δεν τους εμπόδισε να δανειστούν από την Αθήνα μερικούς από τους μύθους της, όπως τον μύθο του αυτόχθονα.
'Ετσι μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν τους θησαυρούς της αθηναϊκής ρητορικής και να συνδυάσουν την ινδοαρία προέλευση με την αυτόχθονα καταγωγή.
Φυλετική καθαρότητα
Ο Τάκιτος στο έργο του Germaniaπροέβαλε την αυτόχθονη καταγωγή ως προϋπόθεση για το σφρίγος και την καθαρότητα των ηθών των Γερμανών της εποχής του. Ως αντήχηση σε αυτό το ρατσιστικό αξίωμα της αρχαιότητας, η θεωρία της φυλετικής ανάμειξης προσέφερε αποφασιστικά όπλα στους ναζιστές. Γιατί όπως έδειξε ο Μπέντζαμιν Αϊζαακ στο βιβλίο τουΤhe Οrigins of Racism in the Classical Αntiquity (Πρίνστον, 2004), οι Αρχαίοι πίστευαν, εκτός από κάποιες εξαιρέσεις, ότι οι επιμειξίες οδηγούσαν στον ανεπανόρθωτο εκφυλισμό των λαών. Συνειδητά ή όχι, η φυλετική σκέψη του 19ου αιώνα, όπως και αυτή των ναζιστών, στηρίζεται ευρύτατα στις ίδιες παραδοχές. Ο Ζοάν Σαπουτό διερευνά όλες τις όψεις της ναζιστικής φαντασιακής αρχαιότητας, έτσι όπως ανακατασκευάζεται με κριτήρια φυλετικά. Το εξαιρετικό κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στη λατρεία και στην αποθέωση του σώματος, μια λατρεία θεμελιωμένη στην ιδέα ότι Ελληνες και Γερμανοί μοιράζονται το ίδιο αγωνιστικό πνεύμα, καταλήγει μοιραία στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1936, που δεν έχουν μόνο στόχο τους την αποθέωση του ναζιστικού καθεστώτος. Εγγράφονται επίσης στην αποδεικτική «επιστημονική» διαδικασία της γενεαλογικής σχέσης Ελλήνων και Γερμανών.
Από το 1933-34 η εκπαιδευτική πολιτική των ναζιστών καταγγέλλει τον εκφυλισμένο και επιτηδευμένο ανθρωπισμό που επέβαλαν οι εβραίοι και οι χριστιανοί και πλειοδοτεί υπέρ της αποκατάστασης της ελληνικής παιδείας (paideia) η οποία συμφιλιώνει το σώμα και το πνεύμα, μολονότι στην πράξη ευνοεί τη λατρεία του σώματος- σώμα άλκιμο και γυμνό, δυναμωμένο από τον ήλιο.
Η διαδρομή της Φλόγας από την Ολυμπία- όπου οι Γερμανοί έκαναν ανασκαφές από τον 19ο αιώνα - ως το Βερολίνο- μια ναζιστική επινόηση- υπογραμμίζει ότι ο υψηλότερος πολιτισμός που υπήρξε ποτέ «και ο οποίος κάποτε μετανάστευσε στη Μεσόγειο (...) επιστρέφει στη βόρεια κοιτίδα του ακολουθώντας τη διαδρομή της Φλόγας».
Η τέταρτη κάθοδος
Ο συγγραφέας μένει άφωνος μπροστά σε αυτή τη στρατιά λογίων και επιστημόνων που κινητοποιούνται για την επιχείρηση της επικύρωσης των ρατσιστικών θεωριών. «Ο ακαδημαϊκός λόγος» γράφει «αποποιείται κάθε δεοντολογική αρχή επιστημονικής τεκμηρίωσης και αλήθειας και γίνεται πιστός δούλος μιας ιδεολογίας που του παραγγέλλει μια μυθοποιητική ρητορική με κάλυμμα επιστημονικής αλήθειας». Η ένταξη της αρχαιότητας στην υπηρεσία της ιδεολογίας έχει βεβαίως διαβαθμίσεις και προσλαμβάνεται ανάλογα από τους αρχαιολόγους της γερμανικότητας και τους κήρυκες της μυθοποιημένης μεσαιωνικής Γερμανίας. Στην αρχαιότητα δεν έχουν όλα τα πράγματα το ίδιο βάρος. Φυσικά η Ρώμη έχει την αξία της (από αυτή δανείστηκαν οι ναζιστές την εικόνα) επειδή δημιούργησε την ιδέα της αυτοκρατορίας, αλλά οπωσδήποτε απέναντί της υπάρχει δυσπιστία. Οχι μόνο γιατί την οικειοποιήθηκε ο σύμμαχος Μουσολίνι, αλλά και γιατί ταυτίζεται πολύ με τις λατινικές χώρες, ιδιαίτερα τη Γαλλία. Για να καλυφθεί το πολιτισμικό έλλειμμα από το οποίο υπέφερε η Γερμανία έπρεπε να υπερβεί τη Ρώμη και να βεβαιώσει ότι το άριστο στοιχείο της Ελλάδας του Βορρά επιβιώνει στη ναζιστική Γερμανία. Η εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα το 1941 παρουσιάστηκε ως η αναγκαία επιστροφή, η τέταρτη κάθοδος των φύλων του Βορρά, που έρχονταν να ανανεώσουν έναν λαό ο οποίος είχε εκφυλιστεί τόσο από την τουρκική κατοχή όσο και από τις χριστιανικές παραδόσεις.
Η επιθυμία συνοχής των ναζιστών είχε το τίμημά της και αυτοί οι «άρπαγες της Ιστορίας», σύμφωνα με την επιτυχημένη διατύπωση του Σαπουτό, δεν διστάζουν να μεταμφιέσουν τις πραγματικότητες τεμαχίζοντας την Ιστορία ενός πολιτισμού που τον έχουν συλλάβει όμηρο.
του MAURICE SARTRE ΒΗΜΑ/Κυριακή 23 Νοεμβρίου 2008
http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=56&artid=24415
H ελληνική και η ρωμαϊκή αρχαιότητα κατείχαν πρωτεύουσα θέση στον φαντασιακό κόσμο του εθνικοσοσιαλισμού. Και αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιου περιθωριακού φολκλόρ, αλλά καρπός μιας τεκμηριωμένης κατασκευής για την οποία χρησιμοποιήθηκαν όλα τα δεδομένα της επιστήμης και της προπαγάνδας, όπως αποκαλύπτει ο Ζοάν Σαπουτό, ο 30χρονος υφηγητής Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Γκρενόμπλ ΙΙ, στο εξαιρετικό βιβλίο του για τη σχέση του εθνικοσοσιαλισμού με την αρχαιότητα. Βεβαίως οι ναζιστές δεν τα επινόησαν όλα, αλλά διεύρυναν, πολλές φορές μέχρι σημείου υπερβολής, ακόμη και παροξυσμού, τις απόψεις των λογίων του 19ου αιώνα. Ήταν η εποχή που η παρουσία της «φυλής» στην Ιστορία σημείωνε συνεχή ανάπτυξη, όπως επίσης και ο καταχρηστικός λόγος για τις φυλετικές αρετές και τα φυλετικά ελαττώματα ανθρώπινων ομάδων. Όταν, από το 1920, ο Χίτλερ αρχίζει να θέτει τα θεμέλια της ναζιστικής ρητορικής για τη γενεαλογική σχέση Ελλήνων και Γερμανών καταφεύγει στους μύθους της γερμανικής ιστοριογραφίας.
Οι γενναίοι του Βορρά
Στη βάση αυτής της ρητορικής υπάρχει μια εδραιωμένη πεποίθηση που φαίνεται ότι συνδέεται με το πρόδηλο: οι Έλληνες είναι Βόρειοι. Από τη στιγμή που κάθε πολιτισμός έρχεται από τον Βορρά- θέση που δέχονταν, λίγο ως πολύ, όλοι οι λόγιοι του 19ου αιώνα- και από τη στιγμή που οι Έλληνες δημιούργησαν τον πιο λαμπρό από όλους τους πολιτισμούς, δεν μπορεί παρά να ήταν Βόρειοι. Παράδοξη προσαρμογή μιας κληροδοτημένης από τον Ιπποκράτη και τον Αριστοτέλη περιβαλλοντικής θεωρίας που προσδιόρισε τη γερμανική έρευνα για την καταγωγή των Δωριέων.
Σύμφωνα με την έρευνα η κάθοδος των Δωριέων, δεύτερου ελληνικού φύλου, είχε αφετηρία της τον Βορρά και στόχο της την ανανέωση και την αναγέννηση ενός μυκηναϊκού κόσμου που βρισκόταν σε φάση παρακμής. Από τη θέση αυτή προκύπτει και η τεράστια γοητεία που ασκούσε στους ναζιστές η δωρική Σπάρτη σε σχέση με την ιωνική Αθήνα. Οι αρετές τής καθαρής φυλής έβρισκαν την ενσάρκωσή τους στη Σπάρτη. Ο ευγονισμός της Σπάρτης θα ικανοποιούσε τις απαιτήσεις του Πλάτωνα και οπωσδήποτε προοιωνιζόταν τη φυλετική πολιτική των ναζιστών. Σύμφωνα με τις φαντασιώσεις αυτές η Αθήνα θα έχανε πολύ σύντομα τις βόρειες ελίτ και θα αφηνόταν να διαβρωθεί από τους «ασιάτες» σοφιστές. Τι καλύτερη απόδειξη γι΄ αυτή την παρακμή από τον θρίαμβο της αθηναϊκής δημοκρατίας; Οι ναζιστές ήξεραν πολύ καλά να υποβαθμίζουν και να απαξιώνουν αυτό που δεν τους ταίριαζε: ο Αριστοτέλης δεν ήταν παρά ένας απλοϊκός εκλαϊκευτής, οι στωικοί παρακμιακοί «Ασιάτες». Βεβαίως αυτό δεν τους εμπόδισε να δανειστούν από την Αθήνα μερικούς από τους μύθους της, όπως τον μύθο του αυτόχθονα.
'Ετσι μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν τους θησαυρούς της αθηναϊκής ρητορικής και να συνδυάσουν την ινδοαρία προέλευση με την αυτόχθονα καταγωγή.
Φυλετική καθαρότητα
Ο Τάκιτος στο έργο του Germaniaπροέβαλε την αυτόχθονη καταγωγή ως προϋπόθεση για το σφρίγος και την καθαρότητα των ηθών των Γερμανών της εποχής του. Ως αντήχηση σε αυτό το ρατσιστικό αξίωμα της αρχαιότητας, η θεωρία της φυλετικής ανάμειξης προσέφερε αποφασιστικά όπλα στους ναζιστές. Γιατί όπως έδειξε ο Μπέντζαμιν Αϊζαακ στο βιβλίο τουΤhe Οrigins of Racism in the Classical Αntiquity (Πρίνστον, 2004), οι Αρχαίοι πίστευαν, εκτός από κάποιες εξαιρέσεις, ότι οι επιμειξίες οδηγούσαν στον ανεπανόρθωτο εκφυλισμό των λαών. Συνειδητά ή όχι, η φυλετική σκέψη του 19ου αιώνα, όπως και αυτή των ναζιστών, στηρίζεται ευρύτατα στις ίδιες παραδοχές. Ο Ζοάν Σαπουτό διερευνά όλες τις όψεις της ναζιστικής φαντασιακής αρχαιότητας, έτσι όπως ανακατασκευάζεται με κριτήρια φυλετικά. Το εξαιρετικό κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στη λατρεία και στην αποθέωση του σώματος, μια λατρεία θεμελιωμένη στην ιδέα ότι Ελληνες και Γερμανοί μοιράζονται το ίδιο αγωνιστικό πνεύμα, καταλήγει μοιραία στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1936, που δεν έχουν μόνο στόχο τους την αποθέωση του ναζιστικού καθεστώτος. Εγγράφονται επίσης στην αποδεικτική «επιστημονική» διαδικασία της γενεαλογικής σχέσης Ελλήνων και Γερμανών.
Από το 1933-34 η εκπαιδευτική πολιτική των ναζιστών καταγγέλλει τον εκφυλισμένο και επιτηδευμένο ανθρωπισμό που επέβαλαν οι εβραίοι και οι χριστιανοί και πλειοδοτεί υπέρ της αποκατάστασης της ελληνικής παιδείας (paideia) η οποία συμφιλιώνει το σώμα και το πνεύμα, μολονότι στην πράξη ευνοεί τη λατρεία του σώματος- σώμα άλκιμο και γυμνό, δυναμωμένο από τον ήλιο.
Η διαδρομή της Φλόγας από την Ολυμπία- όπου οι Γερμανοί έκαναν ανασκαφές από τον 19ο αιώνα - ως το Βερολίνο- μια ναζιστική επινόηση- υπογραμμίζει ότι ο υψηλότερος πολιτισμός που υπήρξε ποτέ «και ο οποίος κάποτε μετανάστευσε στη Μεσόγειο (...) επιστρέφει στη βόρεια κοιτίδα του ακολουθώντας τη διαδρομή της Φλόγας».
Η τέταρτη κάθοδος
Ο συγγραφέας μένει άφωνος μπροστά σε αυτή τη στρατιά λογίων και επιστημόνων που κινητοποιούνται για την επιχείρηση της επικύρωσης των ρατσιστικών θεωριών. «Ο ακαδημαϊκός λόγος» γράφει «αποποιείται κάθε δεοντολογική αρχή επιστημονικής τεκμηρίωσης και αλήθειας και γίνεται πιστός δούλος μιας ιδεολογίας που του παραγγέλλει μια μυθοποιητική ρητορική με κάλυμμα επιστημονικής αλήθειας». Η ένταξη της αρχαιότητας στην υπηρεσία της ιδεολογίας έχει βεβαίως διαβαθμίσεις και προσλαμβάνεται ανάλογα από τους αρχαιολόγους της γερμανικότητας και τους κήρυκες της μυθοποιημένης μεσαιωνικής Γερμανίας. Στην αρχαιότητα δεν έχουν όλα τα πράγματα το ίδιο βάρος. Φυσικά η Ρώμη έχει την αξία της (από αυτή δανείστηκαν οι ναζιστές την εικόνα) επειδή δημιούργησε την ιδέα της αυτοκρατορίας, αλλά οπωσδήποτε απέναντί της υπάρχει δυσπιστία. Οχι μόνο γιατί την οικειοποιήθηκε ο σύμμαχος Μουσολίνι, αλλά και γιατί ταυτίζεται πολύ με τις λατινικές χώρες, ιδιαίτερα τη Γαλλία. Για να καλυφθεί το πολιτισμικό έλλειμμα από το οποίο υπέφερε η Γερμανία έπρεπε να υπερβεί τη Ρώμη και να βεβαιώσει ότι το άριστο στοιχείο της Ελλάδας του Βορρά επιβιώνει στη ναζιστική Γερμανία. Η εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα το 1941 παρουσιάστηκε ως η αναγκαία επιστροφή, η τέταρτη κάθοδος των φύλων του Βορρά, που έρχονταν να ανανεώσουν έναν λαό ο οποίος είχε εκφυλιστεί τόσο από την τουρκική κατοχή όσο και από τις χριστιανικές παραδόσεις.
Η επιθυμία συνοχής των ναζιστών είχε το τίμημά της και αυτοί οι «άρπαγες της Ιστορίας», σύμφωνα με την επιτυχημένη διατύπωση του Σαπουτό, δεν διστάζουν να μεταμφιέσουν τις πραγματικότητες τεμαχίζοντας την Ιστορία ενός πολιτισμού που τον έχουν συλλάβει όμηρο.
του MAURICE SARTRE ΒΗΜΑ/Κυριακή 23 Νοεμβρίου 2008
http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=56&artid=24415
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
